زیارت عاشورا منشور نفی استبداد و تبعیض است
به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه از مشهد، محمد باغستانی کوزهگر، عضو هیئت علمی گروه هنر و تمدن اسلامی پژوهشکده اسلام تمدنی، در نشست علمی پژوهشکده بینالمللی امام رضا(ع) با موضوع «دین و ملیگرایی با نگاهی به قیام امام حسین(ع)» که با حضور طلاب و پژوهشگران جامعه المصطفی العالمیه نمایندگی خراسان برگزار شد، به بررسی نسبت دین، ملیگرایی و نهضت عاشورا پرداخت.
وی با اشاره به اهمیت و حساسیت این موضوع اظهار داشت: بحث رابطه دین و ملیگرایی از مهمترین و در عین حال فرصتآفرینترین و خطرناکترین مباحث تاریخ معاصر ایران و بخشی از جهان اسلام است؛ موضوعی که همواره محل مناقشه میان جریانهای مختلف فکری بوده است.
باغستانی کوزهگر با بیان اینکه در دوره معاصر برخی جریانهای ملیگرا کوشیدند میان تاریخ ایران باستان و ایران اسلامی گسست ایجاد کنند، گفت: از یک سو ملیگرایان افراطی تلاش کردند ملیت را در برابر دین قرار دهند و از سوی دیگر برخی مدافعان دین نیز همین دوگانه را پذیرفتند. نتیجه هر دو رویکرد این بود که دین و ملیت را ناسازگار معرفی کردند؛ در حالی که واقعیت تاریخی خلاف این مسئله را نشان میدهد.
وی افزود: با رویکرد تمدنی میتوان دریافت که ایران پیش از اسلام نیز دارای ریشههای توحیدی بوده است. در متون ایران باستان آموزههایی همچون توحید، معاد، بهشت و جهنم، برزخ و حتی اعتقاد به منجی وجود داشته و این اشتراکات فرهنگی و اعتقادی زمینه پذیرش اسلام را در ایران فراهم کرده است.
عضو هیئت علمی پژوهشکده اسلام تمدنی ادامه داد: دو محور مهم توحید و عدالت از جمله نقاط مشترک میان فرهنگ ایران باستان و فرهنگ اسلامی هستند. متأسفانه هم ملیگرایان و هم برخی اسلامگرایان کمتر به این مشترکات توجه کردهاند.
وی با اشاره به کتاب «خدمات متقابل اسلام و ایران» شهید مطهری تصریح کرد: اسلام در ایران یک انتخاب آگاهانه بود، نه تحمیلی. جامعه ایرانی به دلیل پیشینه دینی خود آمادگی پذیرش اسلام را داشت و همین بستر موجب شد ایران در شکلگیری تمدن بزرگ اسلامی نقشآفرینی کند.
ملیگرایی نژادی مردود است
باغستانی کوزهگر ملیگرایی را به دو گونه تقسیم کرد و گفت: ملیگرایی نژادی که بر برتری خون و نژاد استوار است، از منظر اسلام مردود است؛ اما ملیگرایی تمدنی و هویتی که بر مجموعهای از ارزشها، فرهنگ، اخلاق و میراث تاریخی یک ملت استوار باشد، نه تنها مذموم نیست بلکه میتواند با آموزههای اسلامی نیز سازگار باشد.
وی افزود: اسلام با سنتها و ارزشهای مثبت ملتها مخالفتی نداشته و همانگونه که در جامعه عرب برخی سنتهای پسندیده را تأیید کرد، در دیگر جوامع نیز با عناصر مثبت فرهنگی همراه شد.
ایران؛ وطن دوم اسلام
این پژوهشگر حوزه تمدن اسلامی با بیان اینکه وحی در عربستان نازل شد اما تمدن اسلامی در گسترهای فراتر از جغرافیای عربی شکل گرفت، خاطرنشان کرد: ایران و دیگر سرزمینهای اسلامی محل اقامت و گسترش تمدنی اسلام بودند. از این منظر، دفاع از ایران و دیگر سرزمینهای اسلامی دفاع از هویت تاریخی و تمدنی آمیخته با اسلام و محبت اهلبیت(ع) است.
وی تأکید کرد: اسلام به منزله روح در کالبد ملتهای مسلمان دمیده شد و این ملتها نیز با ظرفیتهای فرهنگی خود به شکوفایی تمدن اسلامی کمک کردند.
باغستانی کوزهگر در بخش دیگری از سخنان خود به شبههای درباره ماهیت واقعه عاشورا پرداخت و گفت: برخی تلاش میکنند کربلا را صرفاً نزاعی میان دو شاخه از قریش، یعنی بنیهاشم و بنیامیه، معرفی کنند؛ اما واقعیت تاریخی نشان میدهد که در سال ۶۱ هجری دیگر مسئله در سطح یک نزاع قبیلهای نبود.
وی افزود: در آن زمان امپراتوری اسلامی گسترهای وسیع از ایران تا مصر و شام را در بر گرفته بود و تصمیمات حاکمیت بر سرنوشت همه ملتهای مسلمان اثر میگذاشت. بنابراین موضع امام حسین(ع) و قیام عاشورا به سرنوشت همه مسلمانان مربوط میشد.
عاشورا نقطه تلاقی سرنوشت ملتهای اسلامی
وی تصریح کرد: مسئله بیعت با یزید تنها یک موضوع شخصی یا خانوادگی نبود، بلکه به نوع حکمرانی در سراسر جهان اسلام مربوط میشد. طبیعی بود که ایرانیان و دیگر ملتهای مسلمان نسبت به این رخداد موضع داشته باشند؛ زیرا آینده سیاسی و اجتماعی آنان تحت تأثیر آن قرار میگرفت.
عضو هیئت علمی پژوهشکده اسلام تمدنی ادامه داد: در آن دوران، حکومت اموی نماینده اقلیتی حاکم بود که میکوشید اراده خود را بر اکثریت مسلمانان تحمیل کند و کربلا به نقطه تعیینکنندهای در این مسیر تبدیل شد.
وی با اشاره به روند حوادث منتهی به عاشورا گفت: امام حسین(ع) از ابتدا تلاش داشت اعتراض خود را از سطح یک اختلاف پنهان خارج کرده و به مسئلهای عمومی تبدیل کند. اقامت چندماهه در مکه، ارتباط با مردم، نامههای کوفیان و سپس حرکت کاروان اهلبیت(ع) همگی نشان میدهد که هدف، آگاهیبخشی عمومی بود.
باغستانی کوزهگر افزود: پس از واقعه عاشورا نیز کاروان اسرا این پیام را در شهرهای مختلف منتشر کرد و اجازه نداد حقیقت کربلا در محدوده یک منطقه باقی بماند.
ایرانیان در عاشورا از هویت خود دفاع کردند
وی با اشاره به سیاستهای تبعیضآمیز امویان علیه غیرعربها اظهار داشت: در منابع تاریخی گزارشهای فراوانی از تحقیر ایرانیان در دوره اموی وجود دارد؛ از محدودیتهای اجتماعی گرفته تا تبعیض در بیتالمال و مناسبات حکومتی.
وی افزود: در مقابل، امیرالمؤمنین حضرت علی (ع) و اهلبیت(ع) همواره بر برابری انسانها تأکید داشتند و هیچ تفاوتی میان عرب و عجم قائل نبودند. همین رویکرد سبب شد ایرانیان پیوند عمیقی با اهلبیت(ع) برقرار کنند.
باغستانی کوزهگر با اشاره به حضور ایرانیان در قیام مختار گفت: منابع تاریخی نشان میدهد شمار زیادی از ایرانیان در سپاه مختار حضور داشتند و در خونخواهی امام حسین(ع) مشارکت کردند. این مسئله نشان میدهد ایرانیان از همان ابتدا ارتباط عمیقی با نهضت عاشورا برقرار کرده بودند.
عاشورا؛ عامل حفظ هویت ایرانی
وی ادامه داد: همراهی ایرانیان با مکتب اهلبیت(ع) موجب شد هویت ایرانی در برابر استحاله فرهنگی حفظ شود. برخلاف گرایشهای عربگرایانه دوره اموی، مکتب اهلبیت(ع) بر کرامت انسانی تأکید داشت و هیچگاه از ملتها نخواست فرهنگ و زبان خود را کنار بگذارند.
عضو هیئت علمی گروه هنر و تمدن اسلامی پژوهشکده اسلام تمدنی با تأکید بر نگاه جهانی اهلبیت(ع) گفت: ائمه اطهار(ع) صرفاً رهبران مذهبی نبودند، بلکه استراتژیستهای بزرگ تمدنی بودند. آنان به خوبی میدانستند که تفکر قبیلهای بنبست تمدنی ایجاد میکند و به همین دلیل همواره بر فطرت انسانی و کرامت بشر تأکید داشتند.
وی افزود: دعوت امام حسین(ع) دعوت به حکمرانی مبتنی بر بیعت، رضایت مردم و عدالت بود؛ الگویی که قابلیت جهانی شدن داشت و از مرزهای قومی و نژادی فراتر میرفت.
عاشورا ستون خیمه تمدن و هویت ایرانی شد
باغستانی کوزهگر در جمعبندی سخنان خود اظهار داشت: عاشورا در طول تاریخ به ستون خیمه تمدن و اجتماع ایرانی تبدیل شد. این واقعه ظرفیتهای عظیمی در حوزه هنر، ادبیات، انسجام اجتماعی، سرمایه انسانی، مقاومت و تابآوری فرهنگی ایجاد کرد.
وی خاطرنشان کرد: بخش مهمی از هویت تاریخی ایرانیان با فرهنگ عاشورا گره خورده است. همچنین زبان فارسی در کنار تشیع نقش مهمی در حفظ این هویت ایفا کرده و شاهکارهای ادبی فراوانی در پیوند با فرهنگ عاشورا و اهلبیت(ع) پدید آمده است.
زیارت عاشورا؛ مانیفست حکمرانی اسلامی
این استاد حوزه تمدن اسلامی زیارت عاشورا را مانیفست جاودانه حکمرانی اسلامی توصیف کرد و گفت: لعنهای زیارت عاشورا بیانگر نفی دائمی استبداد، تبعیض و موروثی شدن قدرت است و سلامهای آن نیز تأکیدی بر عدالت، کرامت انسانی، مسئولیتپذیری و حکمرانی اصیل اسلامی محسوب میشود.
وی در پایان تأکید کرد: هر مجلس عزای حسینی میتواند از منظر تمدنی مدرسهای برای آموزش سیاست متعالی، عدالتخواهی و مقاومت در برابر ظلم باشد و به همین دلیل عاشورا همچنان یکی از مهمترین عناصر هویتساز در جامعه ایرانی و جهان اسلام به شمار میرود.
انتهای پیام/
