ابعاد تمدنی اشک بر امام حسین(ع) / نقش آیینهای عزاداری در حفظ هویت شیعی
حجتالاسلام والمسلمین ترکاشوند معاون پژوهش حوزه علمیه قم در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه، با تبیین ابعاد تمدنی محبت اهلبیت(ع) و اشک بر امام حسین(ع)، این آموزههای دینی را فراتر از اعمال فردی و آثار اخروی دانست و تأکید کرد : این مفاهیم در طول تاریخ، نقشی بنیادین در شکلگیری، تداوم و پویایی تمدن اسلامی ـ شیعی ایفا کردهاند.
جنبش تمدنی
وی با بیان اینکه محبت اهلبیت(ع) و سوگواری برای سیدالشهدا(ع) را باید از منظر تمدنی مورد بررسی قرار داد، اظهار کرد: این آموزهها صرفاً توصیههایی عبادی یا احساسی نیستند، بلکه سرمایهای عاطفی و اجتماعی برای شکلدهی به یک جنبش تمدنی به شمار میآیند و توانستهاند در طول قرنها، هویت و انسجام جامعه شیعی را حفظ کنند.
جایگاه محبت اهلبیت(ع) و گریه بر امام حسین(ع)
معاون پژوهش حوزه علمیه قم با اشاره به روایات متعدد درباره جایگاه محبت اهلبیت(ع) و گریه بر امام حسین(ع)، گفت: در متون دینی، این موضوع با تعابیر عمیق و وعدههای بزرگ همراه شده است. از جمله پیامبر اکرم(ص) میفرمایند: «برای شهادت حسین(ع) حرارتی در دلهای مؤمنان وجود دارد که هرگز سرد نمیشود.» این روایت نشان میدهد که اندوه حسینی یک احساس زودگذر نیست، بلکه جریانی مستمر و زنده در بطن جامعه مؤمنان است.
وی افزود: در روایات برای اشک بر امام حسین(ع) آثار و برکات فراوانی بیان شده است؛ از جمله بشارت شادی و بشاشت در قیامت برای چشمانی که بر مصائب آن حضرت گریستهاند، آمرزش گناهان و نزول رحمت الهی بر عزاداران و همچنین ارتقای درجات ایمان و معنویت.
تحلیل کارکردهای تمدنی عزاداری سیدالشهدا(ع)
حجتالاسلام والمسلمین ترکاشوند در ادامه به تحلیل کارکردهای تمدنی این آموزهها پرداخت و تصریح کرد: محبت اهلبیت(ع) به عنوان مصداق «مودت» در قرآن کریم، تنها یک احساس شخصی نیست، بلکه عاملی برای پیوند و انسجام جامعه ایمانی محسوب میشود. اشک بر امام حسین(ع) نیز در طول تاریخ به زبان مشترک عاطفی شیعیان تبدیل شده و آنان را فارغ از تفاوتهای قومی، فرهنگی و جغرافیایی به یکدیگر پیوند داده است.
نقش آیینهای عزاداری در حفظ هویت شیعی
وی با اشاره به نقش آیینهای عزاداری در حفظ هویت شیعی گفت: مراسم سوگواری برای امام حسین(ع)، واقعه کربلا را از یک حادثه تاریخی صرف به حافظهای زنده و پویا در میان نسلهای مختلف تبدیل کرده است. این آیینها هویتی مبتنی بر مقاومت، عدالتخواهی و ایستادگی در برابر ظلم را در میان پیروان اهلبیت(ع) نهادینه کرده و آنان را حول یک روایت مشترک تاریخی و اعتقادی متحد ساخته است.
مقاومت فرهنگی و اعتراض غیرمسلحانه در برابر ظلم و استبداد
معاون پژوهش حوزه علمیه قم همچنین با اشاره به شرایط دشوار سیاسی در برخی دورههای تاریخی اظهار کرد: در دوران خفقان و سلطه حکومتهای جور، مجالس عزاداری و ذکر مصائب اهلبیت(ع) به بستری برای «احیای امر اهلبیت(ع)» تبدیل شد و در عمل، نوعی مقاومت فرهنگی و اعتراض غیرمسلحانه در برابر ظلم و استبداد به شمار میرفت.
وی افزود: هیئتها و مجالس سوگواری در طول تاریخ، تنها محل عزاداری نبودهاند، بلکه به کانونهایی برای شکلگیری شبکههای اجتماعی، فرهنگی و علمی تبدیل شدهاند. همین پیوندهای اجتماعی و عاطفی، زمینه گسترش تشیع و تثبیت آن در مناطق مختلف جهان اسلام از جمله ایران را فراهم کرده است.
کارکردهای تربیتی مجالس عزای حسینی
حجتالاسلام والمسلمین ترکاشوند با تأکید بر کارکرد تربیتی این آموزهها خاطرنشان کرد: گریه بر مظلومیت امام حسین(ع) صرفاً یک واکنش احساسی نیست، بلکه آغاز یک فرآیند تربیتی و اخلاقی است که انسان را به سوی عزتمداری، عدالتخواهی و مقابله با ظلم سوق میدهد. از این منظر، محبت اهلبیت(ع) میتواند بسترساز شکلگیری تمدن نوین اسلامی نیز باشد.
ظرفیتهای فرامذهبی
وی همچنین به ظرفیتهای فرامذهبی این آموزهها اشاره کرد و گفت: محبت اهلبیت(ع) میتواند به عنوان نقطهای مشترک برای همگرایی مسلمانان مورد توجه قرار گیرد. افزون بر این، شخصیت و سیره اهلبیت(ع) به دلیل برخورداری از ارزشهای انسانی و اخلاقی والا، برای بسیاری از غیرمسلمانان نیز جذاب است و میتواند زمینهساز گفتوگوهای فرهنگی و تمدنی در سطح جهانی باشد.
موتور محرک تاریخ تمدن شیعی
معاون پژوهش حوزه علمیه قم در پایان تأکید کرد: بررسی تمدنی روایات مرتبط با محبت اهلبیت(ع) و اشک بر امام حسین(ع) نشان میدهد که این آموزهها در حقیقت موتور محرک تاریخ تمدن شیعی بودهاند؛ آموزههایی که با تبدیل احساسات دینی به سرمایه اجتماعی، حوادث تاریخی به حافظه جمعی و مجالس عزاداری به شبکههای گسترده اجتماعی، نقش اساسی در حفظ، گسترش و پویایی تمدن شیعی در برابر چالشهای تاریخی ایفا کردهاند.
انتهای خبر/
