تفاوت صبر و استقامت در نگاه قرآن کریم
به گزارش خبرگزاری حوزه، استاد سیدرحیم توکل در مراسم عزاداری شب دهم ماه محرم الحرام که در هیئت فاطمیه قم برگزار شد با تأکید بر نقش کیفیت و چگونگی اعمال انسان در سرنوشت دنیوی و اخروی، گفت: خداوند متعال جهان دنیا را «دار عمل» قرار داده و انسان را برای پیمودن مسیر کمال، با اختیار و آگاهی در این عرصه وارد کرده است.
وی با اشاره به فلسفه حضور انسان در دنیا اظهار کرد: پروردگار متعال انسان را به دنیا آورد، راه درست و مسیر هدایت را به او نشان داد و عوامل صعود و سقوط را نیز برای او تبیین کرد. در عین حال، انسان را در انتخاب مسیر و انجام اعمال خود مختار قرار داد تا با اراده و اختیار خویش راه سعادت یا شقاوت را برگزیند.
دنیا، فرصت بیبدیل عمل و سازندگی انسان
این استاد حوزه علمیه با بیان اینکه دنیا محل عمل است نه حسابرسی، افزود: در این جهان فرصت انجام کارهای نیک و کسب فضایل فراهم شده است و حسابرسی نهایی به جهان آخرت موکول شده است.
عضو مجلس خبرگان رهبری در این زمینه به فرمایش گهربار امیرالمؤمنین حضرت علی(ع) اشاره کرد که فرمودند: «إِنَّ الْیَوْمَ عَمَلٌ وَ لَا حِسَابَ وَ غَدًا حِسَابٌ وَ لَا عَمَلَ»؛ یعنی امروز روز عمل است و نه حسابرسی، و فردا روز حسابرسی است و نه عمل.
استاد توکل تصریح کرد: تنها فرصت کسب درجات معنوی، ارتقای مقام و ساختن آینده ابدی انسان در همین دنیاست و پس از مرگ، امکان انجام عمل برای افزایش جایگاه و مقام وجود ندارد.
با مرگ، پرونده اعمال انسان بسته میشود
وی با استناد به حدیثی از پیامبر اکرم(ص) گفت: رسول خدا(ص) میفرمایند: «إِذَا مَاتَ الْإِنْسَانُ انْقَطَعَ عَمَلُهُ»؛ هنگامی که انسان از دنیا میرود، رشته اعمال او قطع میشود.
عضو مجلس خبرگان رهبری در ادامه خاطرنشان کرد: از این رو، انسان باید از فرصت کوتاه زندگی برای انجام اعمال صالح و ذخیرهسازی توشه آخرت بهره گیرد؛ چرا که پس از پایان عمر، امکان جبران کوتاهیها و کسب مراتب بالاتر وجود نخواهد داشت.
عزت و ذلت انسان در گرو اعمال اوست
وی در ادامه با بیان اینکه دنیا علاوه بر «دار عمل»، «دار عزت و ذلت» نیز هست، اظهار داشت: اگر رفتار و اعمال انسان مطابق دستورات الهی باشد، خداوند او را عزیز و سربلند میگرداند؛ اما اگر انسان حدود الهی را نادیده بگیرد و برای خداوند حریم و جایگاهی قائل نشود، نتیجه آن گرفتار شدن در ذلت و خواری خواهد بود.
استاد توکل در تبیین این موضوع به آیه ۹۶ سوره مبارکه مریم اشاره کرد و گفت: خداوند متعال میفرماید: «إِنَّ الَّذِینَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَیَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَنُ وُدًّا»؛ به یقین کسانی که ایمان آورده و اعمال صالح انجام دادهاند، خداوند رحمان محبت آنان را در دلها قرار میدهد.
وی همچنین آیه هشتم سوره منافقون را یادآور شد و افزود: خداوند در این آیه میفرماید: «الْعِزَّةُ وَ لِرَسُولِهِ وَ لِلْمُؤْمِنِینَ وَلَکِنَّ الْمُنَافِقِینَ لَا یَعْلَمُونَ»؛ عزت از آنِ خداوند، پیامبر او و مؤمنان است، اما منافقان از این حقیقت آگاهی ندارند.
جهاد در راه خدا، زمینهساز هدایت الهی
این استاد اخلاق با تأکید بر اهمیت امتحانات الهی و تلاش در مسیر بندگی، گفت: انسان برای رسیدن به هدایت و کمال باید در راه خدا مجاهدت کند و در برابر آزمونهای الهی استقامت داشته باشد.
وی با استناد به آیه ۶۹ سوره عنکبوت افزود: خداوند متعال وعده داده است که «وَ الَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَ إِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِینَ»؛ کسانی که در راه ما با اخلاص و مجاهدت تلاش کنند، قطعاً آنان را به راههای خویش هدایت خواهیم کرد و خداوند همواره با نیکوکاران است.
ضرورت مراقبت از فریبندگیهای دنیا
استاد توکل در ادامه با اشاره به رحمت و کرامت الهی اظهار داشت: خداوند متعال در دنیا بسیاری از لغزشها و خطاهای بندگان را میپوشاند و آنان را رسوا نمیکند، اما در روز قیامت که روز حسابرسی و آشکار شدن حقایق است، پردهها کنار خواهد رفت و اعمال انسان به روشنی نمایان میشود.
وی تأکید کرد: انسان مؤمن باید همواره مراقب رفتار و اعمال خود باشد و اجازه ندهد جلوههای فریبنده دنیا او را از مسیر حق و بندگی خداوند دور سازد؛ چرا که سعادت حقیقی در گرو ایمان، عمل صالح و پایبندی به دستورات الهی است.
انسان با مهار نفس اماره میتواند از ملائکه نیز برتر شود
استاد توکل با اشاره به ویژگیهای وجودی انسان، ملائکه و حیوانات اظهار کرد: انسان موجودی دو بُعدی است که از دو نیروی عقل و شهوت برخوردار است، در حالی که ملائکه تنها دارای بُعد عقلانی بوده و حیوانات نیز صرفاً از غرایز و شهوات بهرهمند هستند.
وی افزود: از آنجا که ملائکه و حیوانات موجوداتی تکبُعدی هستند، نه زمینه صعود و تکامل برای آنان معنا دارد و نه سقوط و تنزل. اما انسان به دلیل برخورداری از دو بُعد عقل و شهوت، هم قابلیت رشد و تعالی دارد و هم ممکن است مسیر انحطاط و سقوط را در پیش گیرد.
نفس لوامه جلوه عقل و نفس اماره مظهر شهوات انسان
این استاد حوزه علمیه با استناد به آموزههای قرآنی بیان کرد: نفس لوامه که در قرآن کریم به آن اشاره شده، جلوه بُعد عقلانی انسان است و نفس اماره نیز نمایانگر بُعد شهوانی و غرایز او به شمار میرود.
عضو مجلس خبرگان رهبری در ادامه تصریح کرد: انسانهایی که موفق به مهار و کنترل نفس اماره میشوند، به چنان جایگاه والایی دست مییابند که فرشتگان الهی بر آنان درود میفرستند و به مقام آنان غبطه میخورند. در مقابل، گروهی نیز در اثر پیروی از هواهای نفسانی دچار سقوط میشوند و به بدترین جنبندگان نزد خداوند تبدیل خواهند شد.
استاد توکل در این زمینه به آیه ۲۲ سوره انفال اشاره کرد و گفت: خداوند متعال میفرماید: «إِنَّ شَرَّ الدَّوَابِّ عِنْدَ اللَّهِ الصُّمُّ الْبُکْمُ الَّذِینَ لَا یَعْقِلُونَ»؛ همانا بدترین جنبندگان نزد خداوند کسانی هستند که گوش شنیدن حق و زبان گفتن حق ندارند و از نعمت اندیشه و تعقل بهره نمیگیرند.
زمینه رشد و سقوط در وجود همه انسانها قرار داده شده است
وی با بیان اینکه خداوند بستر رشد و تعالی را در وجود همه انسانها قرار داده است، خاطرنشان کرد: مسیر کمال برای همگان فراهم شده و این خود انسان است که باید از این ظرفیت الهی برای صعود معنوی بهره بگیرد.
این عضو مجلس خبرگان رهبری افزود: شکلگیری صفات نیک و همچنین صفات ناپسند، فرآیندی تدریجی است و در طول زمان بر روح و جان انسان اثر میگذارد. همانگونه که فضائل اخلاقی به مرور در وجود انسان نهادینه میشوند، رذائل اخلاقی نیز به تدریج بر قلب او سایه میافکنند.
گناهان، زنگار قلب و عامل محرومیت از قرب الهی
استاد توکل با اشاره به آیات سوره مطففین اظهار داشت: قرآن کریم درباره آثار اعمال انسان میفرماید: «کَلَّا بَلْ رَانَ عَلَیٰ قُلُوبِهِمْ مَا کَانُوا یَکْسِبُونَ»؛ بلکه اعمال و کردار آنان همچون زنگاری بر دلهایشان نشسته است.
وی ادامه داد: در آیه بعد نیز خداوند هشدار میدهد: «کَلَّا إِنَّهُمْ عَنْ رَبِّهِمْ یَوْمَئِذٍ لَمَحْجُوبُونَ»؛ آنان در روز قیامت از پروردگار خویش محجوب و محروم خواهند بود. این آیات نشان میدهد که استمرار در گناه و غفلت، زمینه دوری انسان از رحمت و قرب الهی را فراهم میکند.
فرصت کسب فضائل اخلاقی تنها در دنیا فراهم است
این استاد حوزه علمیه با تأکید بر اینکه دنیا میدان ساختن شخصیت معنوی انسان است، گفت: کسب فضائل اخلاقی و رسیدن به مراتب کمال تنها در این جهان امکانپذیر است و پس از پایان زندگی دنیوی، فرصت بازگشت برای جبران و خودسازی وجود نخواهد داشت.
وی در ادامه به آیه ۱۳ سوره حدید اشاره کرد و افزود: قرآن کریم صحنهای از قیامت را ترسیم میکند که در آن منافقان از مؤمنان درخواست بهرهمندی از نور ایمان آنان را دارند، اما به آنان گفته میشود: «یَوْمَ یَقُولُ الْمُنَافِقُونَ وَ الْمُنَافِقَاتُ لِلَّذِینَ آمَنُوا انْظُرُونَا نَقْتَبِسْ مِنْ نُورِکُمْ قِیلَ ارْجِعُوا وَرَاءَکُمْ فَالْتَمِسُوا نُورًا.» به دنیا بازگردید و از آنجا برای خود نور فراهم کنید؛ در حالی که چنین بازگشتی ممکن نخواهد بود.
تفاوت صبر و استقامت در نگاه قرآن کریم
استاد توکل در ادامه به تفاوت میان صبر و استقامت پرداخت و اظهار کرد: صبر به معنای شکیبایی و تحمل سختیها در مقاطع مختلف زندگی است، اما استقامت مفهومی گستردهتر دارد و به معنای پایداری، ایستادگی و استمرار در مسیر حق تا پایان عمر است.
وی تأکید کرد: آموزههای قرآنی مؤمنان را تنها به صبر دعوت نمیکنند، بلکه آنان را به استقامت و ماندگاری در مسیر ایمان و بندگی فرا میخوانند.
هدف هدایت الهی، خروج انسان از تاریکیها به سوی نور است
عضو مجلس خبرگان رهبری با استناد به آیه ۴۳ سوره احزاب گفت: خداوند متعال میفرماید: «هُوَ الَّذِی یُصَلِّی عَلَیْکُمْ وَ مَلَائِکَتُهُ لِیُخْرِجَکُمْ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَی النُّورِ وَ کَانَ بِالْمُؤْمِنِینَ رَحِیمًا»؛ خداوند و فرشتگانش بر مؤمنان درود میفرستند تا آنان را از تاریکیها به سوی نور هدایت کنند.
وی افزود: این آیه بیانگر رحمت گسترده الهی و اهتمام خداوند به هدایت بندگان مؤمن است؛ هدایت و نوری که انسان را در مسیر سعادت و کمال قرار میدهد.
تذکر و یادآوری؛ ضرورتی همیشگی برای مؤمنان
استاد توکل با اشاره به آیه ۵۵ سوره ذاریات خاطرنشان کرد: خداوند متعال میفرماید: «وَ ذَکِّرْ فَإِنَّ الذِّکْرَی تَنْفَعُ الْمُؤْمِنِینَ»؛ پیوسته تذکر و یادآوری کن، زیرا تذکر برای مؤمنان سودمند است.
وی تأکید کرد: یادآوری مستمر آموزههای دینی، معارف الهی و وظایف انسانی، یکی از مهمترین عوامل حفظ انسان در مسیر هدایت و جلوگیری از غفلت و انحراف به شمار میرود.
انتهای پیام/
