در مرکز اسلامی فرهنگی جاکارتا بررسی شد: نقش و الگوی حضرت زینب سلام الله علیها پس از واقعه کربلا
به گزارش گروه ترجمۀ خبرگزاری حوزه، استاد عبدالله بیک در مراسم عزاداری سید الشهدا علیه السلام در جاکارتا را با استناد به حدیثی از حضرت امام جعفر صادق علیه السلام آغاز کرد که در آن آمده است همه اهلبیت علیهم السلام کشتیهای نجاتاند، اما کشتی حضرت امام حسین علیه السلام گستردهتر و سریعتر از دیگر کشتیها، انسانها را به مقصد رستگاری میرساند.
وی در توضیح این روایت بیان کرد که راز گستردگی و سرعت این کشتی نجات، در جامعیت و فراگیری نهضت حضرت امام حسین علیه السلام در واقعه کربلا نهفته است. یکی از مهمترین عواملی که این نهضت را به حرکتی کامل و همهجانبه تبدیل کرد، حضور و نقشآفرینی حضرت زینب سلام الله علیها بود. حضور آن بانوی بزرگوار، ویژگی منحصربهفردی به قیام عاشورا بخشید؛ چرا که نهضت حضرت امام حسین علیه السلام به شکلی مستقیم بر دوش نقشآفرینی عظیم یک زن الهی نیز استوار بود؛ امری که در تاریخ مبارزات شخصیتهای مقدس، چه پیش از آن و چه پس از آن، کمتر نمونهای همانند آن دیده میشود.
استاد عبدالله بیک در ادامه تصریح کرد: برای شناخت صحیح و جامع نهضت حضرت امام حسین علیه السلام، پژوهشگران تاریخ نباید تنها به واقعه عاشورا در دهم محرم سال ۶۱ هجری بسنده کنند. نهضت در حقیقت از زمانی آغاز شد که حضرت امام حسین علیه السلام در مدینه از بیعت اجباری با یزید سر باز زدند.
پس از آن، آن حضرت راهی مکه شدند و از فرصت موسم حج بهره گرفتند تا فلسفه و اهداف قیام خویش را برای مسلمانانی که از نقاط مختلف جهان اسلام گرد آمده بودند، تبیین کنند. سپس حرکت تاریخی ایشان به سوی کربلا ادامه یافت.
وی با تأکید بر این نکته افزود که نهضت عاشورا با شهادت حضرت امام حسین علیه السلام پایان نیافت، بلکه مرحلهای تازه از این حرکت الهی از همان زمان آغاز شد؛ مرحلهای که رهبری آن را حضرت زینب سلام الله علیها بر عهده گرفتند. دختر گرانقدر حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام پرچم این نهضت را به دست گرفت و پیامهایی را که برادر بزرگوارشان فرصت بیان کامل آنها را نیافته بود، به گوش امت رساند. ایشان با شجاعتی کمنظیر، هم در کوفه در برابر عبیدالله بن زیاد ایستادند و با او به گفتوگو پرداختند و هم در دمشق، با یزید، با صلابت و اقتدار از حقیقت اسلام و مظلومیت اهلبیت علیهم السلام دفاع کردند.
استاد عبدالله بیک در ادامه، به تبیین فلسفه حضور حضرت زینب سلام الله علیها و دیگر بانوان اهلبیت علیهم السلام در کاروان حضرت امام حسین علیه السلام پرداخت و هنگامی از حضرت امام حسین علیه السلام پرسیده شد که چرا بانوان را نیز در این سفر همراه خود آوردهاند، آن حضرت در پاسخ فرمودند که خداوند متعال چنین اراده کرده است که آنان به اسارت درآیند.
، استاد عبدالله بیک تصریح کرد: مقصود از این اسارت، تنها آشکار ساختن سلب ارزشهای انسانی از سوی حکومت ستمگر آن روزگار نبود، بلکه این اسارت، رسالتی بسیار بزرگتر را در خود نهفته داشت. در پرتو همین اسارت بود که بانوان اهلبیت علیهم السلام، بهویژه حضرت زینب سلام الله علیها، به مهمترین رسانه و بلندگوی نهضت عاشورا تبدیل شدند؛ آنان مظلومیت خاندان رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم را برای مردم آشکار ساختند و بسیاری از حقایق و پیامهای اساسی این نهضت را که در اثر تبلیغات حکومت اموی دچار تحریف یا سوءبرداشت شده بود، برای جامعه تبیین و اصلاح کردند.
وی افزود: انجام چنین مسئولیت سنگین و سرنوشتسازی، نیازمند شخصیتی استثنایی با فضایل اخلاقی والا بود؛ شخصیتی که در درجه نخست از صبر، استقامت و پایداری بینظیری برخوردار باشد. افزون بر این، در آن مقطع حضرت امام علی بن الحسین زین العابدین علیه السلام به دلیل بیماری قادر به ایفای کامل نقش رهبری نبودند؛ ازاینرو حضرت زینب سلام الله علیها به طور موقت مسئولیت هدایت و مدیریت کاروان اهلبیت علیهم السلام را بر عهده گرفتند و با درایت و شجاعت، رسالت نهضت را ادامه دادند.
در ادامه، استاد عبدالله بیک برای تبیین مفهوم عمیق صبر، حاضران را به آیات قرآن کریم، بهویژه آیات سوره مبارکه بقره، متوجه ساخت؛ آیاتی که در آنها صبر و نماز به عنوان دو عامل اصلی یاریرسان انسان معرفی شدهاند.
وی توضیح داد: برخی از مفسران، واژه «صبر» را در این آیات به معنای روزه دانستهاند؛ در حالی که «نماز» نیز میتواند هم به معنای عبادت ظاهری و هم به مفهوم دعا و پیوند معنوی انسان با خداوند متعال تفسیر شود.
وی افزود : صبر، تنها در برابر سختیها و مصیبتها معنا پیدا نمیکند، بلکه انسان در نعمتها نیز مورد آزمایش قرار میگیرد. سلامت، رفاه، ثروت، شهرت و موفقیت نیز همانند فقر، بیماری و اندوه، میدان امتحان الهی هستند و انسان در همه این شرایط نیازمند صبر، هوشیاری و استقامت است.
استاد عبدالله بیک برای نشان دادن عظمت صبر حضرت زینب سلام الله علیها، به حوادث جانسوز کربلا اشاره کرد و یادآور شد که آن بانوی بزرگوار با چشمان خود به شهادت برادرش حضرت امام حسین علیه السلام، فرزندان خویش، برادرزادگانش و نیز برادر وفادارش حضرت ابوالفضل العباس علیه السلام و دیگر عزیزان خاندان نبوت نگریست، اما با وجود همه این مصائب جانکاه، هرگز از رسالت الهی خود دست نکشید و کوچکترین نشانهای از ضعف و تزلزل در اراده او دیده نشد. همین استقامت بینظیر، برداشت رایج درباره ناتوانی زنان در برابر حوادث بزرگ را در هم شکست و نشان داد که یک زن مؤمن، هنگامی که به ایمان، معرفت و ولایت الهی تکیه دارد، میتواند از چنان صبر، قدرت روحی و استحکام شخصیتی برخوردار باشد که در دشوارترین شرایط نیز پرچم حق را برافراشته نگه دارد.
استاد عبدالله بیک در ادامه با اشاره به صبر حضرت زینب سلام الله علیها در تحمل مصائب و استواری و پایداری ایشان در وفاداری به عهد الهی و استمرار مسیر نهضت تصریح کرد: حضرت امام حسین علیه السلام در روز عاشورا، هنگام بدرقه یاران خویش به میدان نبرد، آن را تلاوت فرمودند: ﴿مِنَ الْمُؤْمِنِینَ رِجَالٌ صَدَقُوا مَا عَاهَدُوا اللَّهَ عَلَیْهِ ۖ فَمِنْهُمْ مَنْ قَضَیٰ نَحْبَهُ وَمِنْهُمْ مَنْ یَنْتَظِرُ ۖ وَمَا بَدَّلُوا تَبْدِیلًا﴾
«در میان مؤمنان، مردانی هستند که بر پیمانی که با خدا بستهاند، صادقانه ایستادگی کردند؛ برخی از آنان به عهد خود وفا کردند و به شهادت رسیدند، و برخی دیگر همچنان در انتظارند و هرگز در پیمان خویش هیچگونه دگرگونی ایجاد نکردهاند.»
(سوره احزاب، آیه ۲۳)
پس از تلاوت این آیه، استاد عبدالله بیک توضیح داد که مقصود از گروهی که «در انتظار» باقی ماندهاند و هرگز عهد خود را تغییر ندادهاند، کسانی هستند که پس از حادثه کربلا زنده ماندند تا رسالت نهضت را ادامه دهند. برجستهترین مصادیق این گروه، حضرت زینب سلام الله علیها و حضرت امام علی بن الحسین زین العابدین علیه السلام هستند که پس از شهادت حضرت امام حسین علیه السلام، با همه دشواریها و رنجها، رسالت الهی خویش را با استقامت کامل ادامه دادند.
وی سپس این آیه شریفه را با شرایط زندگی مسلمانان در عصر حاضر پیوند زد و اظهار داشت: ما نیز، تا زمانی که خداوند متعال فرصت زندگی را به ما عطا کرده است، در زمره کسانی قرار داریم که باید همچنان بر پیمان الهی ثابتقدم بمانند. از این رو، وظیفه هر مؤمن آن است که همانند حضرت زینب سلام الله علیها، ایمان به خداوند متعال، تعالیم رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم و ولایت اهلبیت علیهم السلام را با استواری حفظ کرده و در پاسداری از آنها هیچگونه سستی به خود راه ندهد.
استاد عبدالله بیک همچنین تأکید کرد : شجاعت حضرت زینب سلام الله علیها در پاسداری و انتقال آموزههای اسلام ناب، مسئولیتی است که امروز نیز بر دوش همه پدران و مادران قرار دارد. همانگونه که آن بانوی بزرگوار پیام نهضت عاشورا را به نسلهای بعد رساند، والدین نیز موظفاند ایمان، معارف دینی و محبت اهلبیت علیهم السلام را به فرزندان و نسلهای آینده منتقل کنند تا این میراث الهی همواره زنده بماند.
وی در ادامه خاطرنشان کرد : پرورش روحیه صبر، استقامت و شجاعت، بدون حضور مستمر در مجالس معرفتی و معنوی امکانپذیر نیست. از این رو، از حاضران خواست که بخشی از اشتغالات و فعالیتهای روزمره خود را کنار بگذارند و در شبهای ماه محرم در مجالس عزاداری و یادبود حضرت امام حسین علیه السلام و اهلبیت علیهم السلام حضور یابند.
به اعتقاد ایشان، چنین مجالسی تنها محافل سوگواری نیستند، بلکه مدرسهای برای تربیت روح انسان به شمار میروند؛ مجالسی که میتوانند دلها را بیدار سازند، ایمان را تقویت کنند و آموزههای ناب اهلبیت علیهم السلام را هم در عرصه عبادت و معنویت و هم در انجام مسئولیتهای اجتماعی و اخلاقی، در زندگی روزمره مسلمانان جاری و زنده نگاه دارند.
استاد عبدالله بیک در بخش پایانی سخنان خود، به یکی دیگر از برجستهترین ویژگیهای حضرت زینب سلام الله علیها اشاره کرد و آن را «ژرفای دانش و معرفت» آن بانوی بزرگوار دانست و یادآور شد: حضرت زینب سلام الله علیها تنها الگوی صبر، استقامت و شجاعت نبودند، بلکه از جایگاه علمی و معرفتی والایی نیز برخوردار بودند؛ جایگاهی که به ایشان امکان میداد در حساسترین شرایط، عمیقترین معارف اسلامی را با بیانی روشن و استوار تبیین کنند.
وی در ادامه خاطرنشان ساخت: حضرت زینب سلام الله علیها در برابر زمامداران ستمگر آن عصر، توانستند حقیقت مفهوم قضا و قدر الهی، فلسفه مرگ و شهادت، و نیز پیوند ناگسستنی میان رهبری اهلبیت علیهم السلام و حقیقت اسلام را با استدلالی متقن و بیانی رسا تبیین کنند؛ به گونهای که خطبههای ایشان در کوفه و شام، از درخشانترین جلوههای بصیرت، معرفت و دفاع از حق در تاریخ اسلام به شمار میرود.
استاد عبدالله بیک سپس خطاب به بانوان گفت: مادران، به دلیل حضور و ارتباط بیشتر با فرزندان در محیط خانواده، نقش اساسی و تعیینکنندهای در تربیت نسل آینده بر عهده دارند. از این رو، ضروری است که همواره در مسیر کسب علم، معرفت و شناخت صحیح آموزههای اسلامی گام بردارند تا بتوانند فرزندان خود را بر پایه تعالیم اصیل اسلام و مکتب اهلبیت علیهم السلام تربیت کنند.
وی برای تبیین این مطلب، به روایتی درباره شیوه تربیتی حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام نسبت به حضرت زینب سلام الله علیها اشاره کردو افزود: بر اساس این روایت، آن حضرت در آموزش اصول عفاف، حجاب و حفظ کرامت بانوان، دقت و حساسیت فراوانی به خرج میدادند. نقل شده است که هنگامی که حضرت امیرالمؤمنین علی علیه السلام دختران خود را برای زیارت مرقد مطهر رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلم همراهی میکردند، زمانی را انتخاب میفرمودند که زائران کمتری در آنجا حضور داشته باشند و حتی چراغهای اطراف مرقد را خاموش میکردند تا حرمت، حیا و عفاف دخترانشان از هرگونه نگاه بیگانه محفوظ بماند.
در پایان، استاد عبدالله بیک ابراز امیدواری کرد: حضور مستمر مؤمنان در مجالس علمی، فرهنگی و معرفتی، تنها به افزایش آگاهی نظری محدود نشود، بلکه آثار عملی و تربیتی آن نیز در زندگی فردی و خانوادگی آنان آشکار گردد؛ به گونهای که پدران و مادران بتوانند با الهام از سیره نورانی اهلبیت علیهم السلام، نسل آینده را بر اساس ایمان، اخلاق، معرفت و پایبندی به ارزشهای اصیل اسلام پرورش دهند و آنان را در مسیر مستقیم دین الهی ثابتقدم نگاه دارند.
