بازخوانی مفهوم «علی‌الاصول» در تداوم جبهه حق
خبرگزاری حوزه | علی‌الاصول در لغت به معنای تکیه بر بنیادهاست؛ اما در منظومه فکری ما فراتر از اصطلاح فقهی، بیانگر تداوم تاریخی و هستی‌شناختی است. اصالت یعنی استمرار طولانی‌ترین قیام تاریخ بشر؛ یعنی عاشورا، که نه واقعه‌ای گذرا بلکه اصلی همیشگی است در تجلّی «کُلُّ یَوْمٍ عَاشُوراء» و «کُلُّ أَرْضٍ کَرْبَلاء».
این اصالت ریشه در بنیان‌های وحیانی دارد؛ قرآن مرزهای قطعی حق و باطل را ترسیم می‌کند: ﴿اللَّهُ وَلِیُّ الَّذِینَ آمَنُوا… وَالَّذِینَ کَفَرُوا أَوْلِیَاؤُهُمُ الطَّاغُوتُ﴾ (بقره/۲۵۷) — ریشه اصلی سیاست: یا ولایت الهی یا ولایت طاغوت. با تأکید بر اجتناب از طاغوت ﴿أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ﴾ (نحل/۳۶) و نفی پیوند ولایی با دشمنان حق ﴿لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّی وَعَدُوَّکُمْ أَوْلِیَاءَ﴾ (ممتحنه/۱) و ﴿وَلَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکَافِرِینَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلًا﴾ (نساء/۱۴۱).
این سنت در تاریخ عترت عینی شد: تقابل پیامبر(ص) با جبهه کفر، امیرمؤمنان(ع) با معاویه، و امام حسین(ع) با یزید؛ بر اساس اصل «مِثْلِی لَا یُبَایِعُ مِثْلَ یَزِیدَ» — اصلی سیاسی که مشروعیت را هرگز در برابر بی‌عدالتی و استبداد تعریف نمی‌کند. امام خمینی(ره) با تبیین «شیطان بزرگ» بر همان اجتناب از طاغوت استناد داشت؛ چراکه معتقد بودند اگر لایه کفر این قدرت جهانی کنار زده شود، با حقیقت «لا إله إلا الله» در تضاد است. امروز نیز رهبری جمهوری اسلامی تأکید می‌کنند: «ما به آمریکا اعتماد نداریم و آمریکا دشمن اصلی ماست»؛ زیرا استکبار جز به تسلیم مطلق راضی نمی‌شود: ﴿وَلَنْ تَرْضَی عَنکَ الْیَهُودُ وَلَا النَّصَارَی حَتَّی تَتَّبِعَ مِلَّتَهُمْ﴾ (بقره/۱۲۰).
این اصالت در قانون اساسی نیز نهادینه شده: اصل ۹ (نفی سلطه بیگانگان)، اصل ۱۱ (توحید و پیوند سیاست با دین)، اصول ۱۵۲–۱۵۵ (حفظ استقلال سیاسی و نظام اقتصادی). این اصول در گرو اراده ملت و فریادهای آزادی‌خواهانه تجلّی می‌یابند.
علی‌الاصول بودن یعنی اعتقاد و امید مبتنی بر واقعیت به وعده‌های الهی نصرت نهایی جبهه حق: ﴿إِنْ تَنْصُرُوا اللَّهَ یَنْصُرْکُمْ وَیُثَبِّتْ أَقْدَامَکُمْ﴾ (محمد/۷).
رضا جوکار، مدرس گروه معارف اسلامی دانشگاه علامه طباطبایی
