تحلیل ابعاد تحولات اخیر و آیندهپژوهانه جنگ تحمیلی سوم / حلوفصل مشکلات با دشمن از طریق تفاهم سادهانگارانه است
به گزارش خبرگزاری حوزه، نشست تخصصی هماندیشی «تحلیل ابعاد مختلف تحولات اخیر و آیندهپژوهانه با موضوع جنگ تحمیلی رمضان» با حضور اساتید علوم سیاسی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) در سالن همایش انجمنهای علمی حوزههای علمیه در قم برگزار شد.
در این نشست، حجتالاسلام والمسلمین شباننیا با تشریح دستاوردهای ناملموس جنگ تحمیلی سوم و نبرد دوازدهروزه سال ۱۴۰۴،گفت: انسجام بینظیر مردمی ضمن خنثیسازی برنامه تجزیه ایران، به مذاکرهکنندگان اقتدار بیسابقه بخشیده است.
حجتالاسلام والمسلمین شجاعی نیز ریشه تحولات امروز را در پیامدهای جنگ جهانی دوم و نظم غربی دانست و تأکید کرد که مذاکره راهگشا نبوده و افق پیشرو نبردی بزرگ برای تغییر نظم موجود است.
همچنین حجتالاسلام والمسلمین نوروزی با تبیین دوران پسالیبرالیسم اعلام کرد: پیروزی ایران فراتر از مواجهه نظامی، تقابل دو گفتمان مقاومت و لیبرال دموکراسی است و هژمونی نظام سلطه در عرصههای فکری، ساختاری و بینالمللی در حال فروپاشی کامل است.
از غفلت دشمن تا قدرتآفرینی مردم پای میز مذاکره
حجتالاسلام والمسلمین شباننیا، استاد علوم سیاسی، در ابتدای سخنان خود با گرامیداشت یاد و خاطره شهدای انقلاب اسلامی بهویژه شهدای جنگ تحمیلی، اظهار داشت: برخی از دستاوردهای جنگ تحمیلی ملموس است که مردم کوچه و خیابان آن را میبینند، اما برخی دستاوردها ناملموس است که هنوز بسیاری به آن توجه پیدا نکردهاند. ما وظیفه داریم نسلها را متوجه این دستاوردهای ناملموس کنیم.
وی با اشاره به فرمایش بنیانگذار انقلاب اسلامی که انقلاب ایران را در پیدایش، استمرار و بقا با سایر انقلابها متفاوت دانست، افزود: هانا آرنت پس از شکلگیری انقلاب اسلامی نظریه خود را تعدیل کرد، زیرا تا آن زمان به نقش مکتب و رهبری معنوی در شکلگیری انقلابها توجه نشده بود. این پدیده در استمرار و بقای نظام جمهوری اسلامی نیز قابل مشاهده است، بهویژه در تحولاتی که در جنگ تحمیلی و سپس در جنگ رمضان اتفاق افتاد.
توصیف شرایط بحرانی سال ۱۴۰۴؛ آشوب، تحریم و تهدید
حجتالاسلام والمسلمین شباننیا با اشاره به سال ۱۴۰۴، آن را سال پرمخاطره و پرآشوب برای جمهوری اسلامی توصیف کرد و گفت: در سال گذشته جنگ تحمیلی دوازدهروزهای رخ داد و اغتشاشاتی هم اتفاق افتاد که در ۱۸ و ۱۹ دی، تقریباً سه هزار شهید تقدیم کردیم. تهدیدات از بیرون به طور جدی مدیریت میشد. از جهت اقتصادی، تحریمها به اوج خود رسیده بود و برخی سیاستهای اقتصادی به درستی اجرا نشد که زمینهساز شکلگیری اعتراضات و سپس اغتشاشات شد.
محاسبات مادی دشمن و غفلت از عامل معنوی
حجتالاسلام والمسلمین شباننیا تأکید کرد: اگر با تفکر مادی به شرایط سال ۱۴۰۴ نگاه کنیم، نظام جمهوری اسلامی در موقعیت فوقالعاده خطیری قرار داشت. از این زاویه، کاری که دشمن جنایتکار، رژیم صهیونیستی و کشورهای منطقه برای ساقط کردن نظام و سپس تجزیه ایران انجام دادند، کاملاً حساب شده بود. دشمن تصور میکرد با این شرایط میتواند تودههای مردم را در جنگ علیه نظام بسیج کند و طی سه تا پنج روز کار را تمام کند. این تحلیل بر اساس محاسبات مادی، تحلیلی درست به نظر میرسید.
وی افزود: همان عاملی که در پیدایش انقلاب مؤثر بود، در ادامه نیز تأثیرگذار است. دشمن متوجه نبود که همان چیزی که در جنگ هشتساله خود را نشان داد، در جنگ دوازدهروزه نیز تکرار میشود. شهید سرلشکر موسوی فرمودند: “وقتی امکانات خود را با امکانات دشمن در جنگ دوازدهروزه مقایسه میکردیم، تنها چیزی که میتوانستیم بگوییم خدا، خدا، خدا بود.” آن عامل معنوی که همیشه اهرم پیروزی در جبههها بوده، در این جنگ نیز خود را نشان داد و مانع فروپاشی جمهوری اسلامی شد.
انسجام اجتماعی بینظیر؛ از شب چهارشنبهسوری تا زاهدان
وی با اشاره به تجمعات مردمی، به ویژه شب چهارشنبهسوری، اظهار داشت: شبهای قبل از آن نیز تجمعات مردمی با شکوه بود، اما چهارشنبهسوری به اوج خود رسید؛ چون مردم آن شب احساس کردند یک تهدید جدید متوجه نظام است و اجازه ندادند دشمن قدرتنمایی کند. به حول قوه، تا به حال ما یک مورد مخل امنیت جدی از ناحیه عوامل داخلی – حتی در زاهدان – نداشتهایم.
مردم، اهرم قدرتمند مذاکرهکنندگان
وی ادامه داد: ما الان در دوران آتشبس هستیم. جنگ به ظاهر فروکش کرده، اما این جنگ، جنگ مستمر است. مذاکراتی هم که صورت میگیرد در ادامه جنگ است. حضور مردم جهت میدهد به مذاکرات. مذاکرهکنندههای ما اگر هوشیاری به خرج بدهند میتوانند بر اساس حضور مردم و مطالبات آنان، از دشمن امتیاز بگیرند؛ یعنی بگویند: ما فقط خودمان نیستیم که با شما طرفیم، نمیتوانیم به شما امتیاز بدهیم، چون مردم در صحنه هستند و از ما نمیپذیرند. این خودش تبدیل به یک اهرم قدرت میشود.
وی تصریح کرد: هیئت مذاکرهکننده ما میتواند با قدرت و اقتداری که قبلاً شاید نظیرش نبوده، وارد شود. شرایط الان ما بسیار متفاوت است از دورههای گذشته که بعضاً امتیازاتی میدادیم و در قبال چیزی دریافت نمیکردیم. در این برهه به خاطر حضور مردم در صحنه، اولاً اگر کسی ذرهای بخواهد از نکاتی که رهبر معظم انقلاب مطالبه دارند عدول کند، فضا برای این کار فراهم نیست. ثانیاً زمینه فراهم میشود که هیئت مذاکرهکننده در موضع قدرت ورود پیدا کند.
ضرورت توجه به قدرت جمهوری اسلامی در مذاکرات
حجتالاسلام والمسلمین شباننیا در بخش پایانی سخنان خود گفت: ما اگر قدرتی که جمهوری اسلامی در میدان رزم پیدا کرده، همچنان به آن توجه داشته باشیم و در مذاکرات با همین روحیه قدرتمندی وارد شویم و این مسیر و همت مردم و این حضور قدرتمندانه استمرار پیدا کند، میتوانیم به نحو اکثری، امتیازات لازم را دریافت کنیم. به نظرم قبل از این هم به معنای واقعی قطب قدرت در منطقه بودیم، اما این برای خودمان و برای مردم دنیا روشن نبود. اینجا دیگر روشن شد و ظهور و بروز پیدا کرد.
لزوم نگاه روندپژوهانه
حجتالاسلام والمسلمین شجاعی دومین سخنران این نشست با تأکید بر لزوم تحلیل روند بلندمدت تاریخی تحولات، اظهار داشت: درک عمیق تحولات جاری، نیازمند نگاهی فراتر از رویدادهای مقطعی و توجه به ریشههای تاریخی و روندهای کلان است. نگاه جزئی و مقطعی به مسائل، باعث پنهان ماندن ابعاد بسیاری از آنها میشود و این امر موجب بزرگنمایی نقش افراد یا عوامل جزئی و غفلت از ماهیت اصلی مسئله و افق پیش روی آن میگردد.
وی با اشاره به تأکید بر نقش ترامپ یا نتانیاهو در تحولات اخیر و تصور تغییر روند امور با یک تماس تلفنی، تصریح کرد: این دیدگاه نشاندهنده عدم درک صحیح از بستری است که این اتفاقات در آن رخ دادهاند و این تصور که تنها چند نفر یا یک تیم در کاخ سفید روند امور را کنترل میکنند، سادهانگارانه است.
حجتالاسلام والمسلمین شجاعی با معرفی مکتب آنال در تاریخنگاری که به بررسی روندهای کلی تاریخی میپردازد، گفت: این مکتب به جای تمرکز بر وقایع جزئی جنگها، به بررسی روند ششصدساله قرن بیستم و چرایی رسیدن به وضعیت فعلی میپردازد. این رویکرد تصویر روشنی از مباحثی که ریشههای عمیقتر دارند، ارائه میدهد.
ریشه تحولات امروز
حجتالاسلام والمسلمین شجاعی، ریشههای تحولات امروز را در پیامدهای جنگ جهانی دوم دانست و تشریح کرد: طرفهای پیروز در جنگ جهانی دوم، نظمی نوین را به وجود آوردند و دنیای امروز را خلق کردند. این دنیای جدید با نهادها و کنوانسیونهای غربی شکل گرفته است به عنوان مثال، کنوانسیون حقوق دریاها در سال ۱۹۸۲ حاصل همین نظم است. همواره رژیمهای بینالمللی توسط قدرتهای پیروز در جنگها تعریف شدهاند. بسیاری از بازیگران صحنه بینالملل، محصول همین نظم غربی پس از جنگ جهانی دوم هستند؛ سازمان ملل و سایر نهادهای بینالمللی، مخلوق همین قدرتها هستند و در واقع، کنشگری بسیاری از این بازیگران، تحت تأثیر همین نظم تعریف شده صورت میگیرد.
پروژه آمریکا برای محاصره انرژی چین و نقش ایران
حجتالاسلام والمسلمین شجاعی با اشاره به پروژه چین به عنوان بازیگر کلیدی در شرق آسیا، به پیشبینیهای مقامات آمریکایی مبنی بر احتمال شعلهور شدن جنگ در شرق آسیا تا سالهای ۲۰۲۸-۲۰۲۷ اشاره کرد و گفت: آمریکا با ایجاد اختلافات و مسدود کردن مسیرهای دسترسی چین به منابع به ویژه انرژی، تلاش دارد تا موقعیت این کشور را تضعیف کند. نگرانی اصلی آمریکا این است که چین از طریق دسترسی زمینی به منابع انرژی بتواند بر فشارهای اقتصادی غلبه کند.
وی با اشاره به نقش مخرب پروژه چند تریلیون دلاری آمریکا در غرب آسیا و پیامدهای آن در افغانستان، عراق، یمن، سوریه، لبنان، سودان و سومالی، بیان داشت: این پروژه با برهم زدن نظم در مناطق مختلف، باعث ایجاد چالشهای جدیدی شده است. جمهوری اسلامی ایران این پروژه عظیم را با شکست مواجه کرده است. مدیرعامل جیپی مورگان اخیراً اعتراف کرده که “خیلی دیر” سراغ ایران رفتهاند؛ زیرا پروژه عظیمی برای بازتعریف نظم دنیا تعریف کردهاند و این پروژه در غرب آسیا، شمال و شرق با چالش مواجه شده است.
مذاکره راهگشا نیست؛ افق پیشرو نبرد بزرگ است
حجتالاسلام والمسلمین شجاعی با بیان اینکه مسئله جنگ و تحولات جاری، ارتباطی تنگاتنگ با کلیت هژمونی غرب و آمریکا دارد، تأکید کرد: انتظار حلوفصل مشکلات ما با دشمن از طریق تفاهم و مذاکره، سادهانگارانه است. تا زمانی که غرب به این باور نرسد که نمیتواند اراده خود را بر جهان تحمیل کند، این بحران بهسادگی حل نخواهد شد. تحولات کنونی به نقطهای رسیده که بازگشت به شرایط پیشین در آن دشوار و تقریباً ناممکن است. تحلیل درست عوامل جنگ هم در درک وضعیت فعلی و هم در پیشبینی افق پیش رو اهمیت بسزایی دارد و این روند با توجه به ریشههای عمیق و هزینههای سنگینی که صرف آن شده، به سادگی و با گفتگوهای سطحی حل نخواهد شد. تکلیف نهایی آن در “نبرد بزرگ” مشخص خواهد گردید.
تقابل دو گفتمان: مقاومت در برابر لیبرال دموکراسی
سومین و آخرین سخنران این نشست، حجتالاسلام والمسلمین نوروزی بحث را به سطحی فراتر از سیاست و اقتصاد برد و بر تقابل ایدئولوژیک تأکید کرد و با بیان اینکه رویارویی فیزیکی و سختافزاری نظامی جمهوری اسلامی ایران با آمریکا و رژیم صهیونیستی صرفاً یک نبرد نظامی نیست، پرسید: این پیروزی چه ارتباطی با حوزه فکر و ایدئولوژی جبهه مقاومت در مواجهه با ایدئولوژی نظام سلطه، یعنی لیبرال دموکراسی دارد؟
وی برای ملموس شدن بحث، به شواهد تاریخی اشاره کرد: پس از جنگ جهانی دوم و پیروزی ظاهری متفقین، سخن از پایان ایدئولوژی و شکست نازیسم و فاشیسم به میان آمد. در دهه ۱۹۶۰ دانیل بل ایده پایان ایدئولوژی را مطرح کرد و در دهه ۱۹۹۰، پس از فروپاشی شوروی، صحبت از تفوق لیبرال دموکراسی و پایان ایدئولوژیهای اقتدارگرا و مارکسیستی شد. نظریهپردازیهایی مانند پایان تاریخ و برخورد تمدنها نیز در راستای تفسیر فروپاشی شوروی به عنوان پیروزی ایدئولوژی لیبرالیسم مطرح شدند.
کارشناس حوزوی افزود: تحولات جاری، منازعهای دوسویه و نبردی بین جبهه حق و باطل، نظام جمهوری اسلامی و محور مقاومت در مقابل محور شیطانی آمریکا و رژیم صهیونیستی است. پیروزی در این منازعه فراتر از مواجهه نظامی، یک پیروزی ایدئولوژیک است. گفتمان مقاومت نه تنها در ایران و منطقه، بلکه در سطح جهان ظهور و بروز پیدا کرده، مرزهای فکری خود را گسترش داده و لیبرالیسم را به چالش کشیده است.
ابعاد ایجابی و سلبی جنگ تحمیلی
این استاد حوزه و دانشگاه، جنگ تحمیلی را دارای دو بُعد ایجابی و سلبی دانست: بعد سلبی: افول هژمونی غرب و نظام سلطه در عرصههای مختلف، از جمله عرصه فکری. بعد ایجابی: تفوق و غلبه گفتمان مقاومت که با پیروزی انقلاب اسلامی در منطقه حاکمیت پیدا کرده و اکنون در عرصه جهانی در حال تثبیت و تحکیم مواجهه خود با نظام سلطه، که رأس آن استکبار جهانی است، میباشد.
لزوم نقد لیبرال دموکراسی و تبیین ایدئولوژی مقاومت
حجتالاسلام والمسلمین نوروزی، حوزه علمیه را مکلف به نقد جدی ایدئولوژی لیبرال دموکراسی دانست و گفت: بایستی ناکارآمدی آن را در عرصههای مختلف ترسیم کنیم و به لحاظ ایجابی، ایدئولوژی جبهه مقاومت را تبیین کنیم. اصول ایدئولوژی محور مقاومت بر پایههای عقلانی، فطری، ظلمستیزی، عدالت، اخوت، آزادی، استقلال و معنویت استوار است. چون این ایدئولوژی دارای مبانی فطری است میتوان در لایههای مختلف تشیع، امت اسلامی و جهان مستضعفان آن را بازسازی و ترویج کرد و فلسفه سیاسی اسلامی را به گونهای تبیین نمود که در عرصه جهانی مورد توجه قرار گیرد.
دوره پسالیبرالیسم و فروپاشی ساختارهای سلطه
عضو هیئت علمی موسسه امام خمینی(ره) با طرح مفهوم پسالیبرالیسم اظهار کرد: هژمونی نظام سلطه در عرصههای مختلف با فروپاشی مواجه شده است.
وی سه نشانه اصلی این فروپاشی را برشمرد:
۱. کاهش همراهی دولتهای همپیمان آمریکا؛
۲. بیخاصیت شدن یا تضعیف سازمانهای بینالمللی که پیشتر ابزاری در دست نظام سلطه بودند؛
۳. افول محسوس جایگاه آمریکا در کشورهای منطقه.
بازطراحی نظم نوین بر اساس ارزشهای فطری
حجتالاسلام والمسلمین نوروزی جنگ تحمیلی را نقطه عطفی برای پایان دادن به ساختار پوشالی و ظالمانه نظام سلطه دانست و تأکید کرد: ما باید به سمت بازطراحی یک نظم سیاسی در عرصه بینالملل برویم که مبتنی بر ارزشهای فطری بشر باشد. پایههای فکری و تفصیلی این ارزشها، به وضوح در نظام فکری و گفتمان انقلاب اسلامی وجود دارد. اقتضای انقلاب اسلامی ایجاب میکند که به سمت بازطراحی نرمافزارها و سلوک رفتاری مبتنی بر اصول انقلاب در عرصه نظام بینالملل برویم. باید الگوی دیپلماسی و رفتار ماکیاولیستی در عرصه بینالملل را نقد و مناقشه کنیم.
مذاکرات، پسالیبرالیسم و پیچ تاریخی
وی با اشاره به تجربه مذاکرات گذشته، بیان داشت: پس از هر آتشبس، تلاش دشمن برای دستیابی به اهدافی که در میدان جنگ نتوانسته بود به آنها دست یابد، در عرصه مذاکرات آغاز میشود، بنابراین نگاه به دشمن باید با هوشیاری و در عین حال پیگیری حقوق صورت گیرد. مذاکرات در واقع ادامه همان میدانی است که در گذشته شاهد آن بودیم. دوره پسالیبرالیسم، دورهای است که هژمونی نظام سلطه در عرصههای مختلف با فروپاشی مواجه شده است.
حجتالاسلام والمسلمین نوروزی در پایان با اشاره به فرمایشات مقام معظم رهبری درباره پیچ تاریخی، تأکید کرد: جنگ تحمیلی 12 روزه و به تبع آن جنگ تحمیلی رمضان، نقطه عطف اساسی و عامل تسریعکننده این پیچ تاریخی بوده و مسیر را برای شکلگیری نظم نوین هموارتر ساخته است.
انتهای پیام
