مسجد حلقه اتصال مردم و نخبگان برای حل مسائل محلات است
مرتضی طاهریان، معاون ساماندهی و شبکه‌سازی ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در تهران، با تأکید بر نقش تاریخی و اجتماعی مسجد در فرهنگ ایرانی و اسلامی، گفت: مسجد از دیرباز تنها محل عبادت نبوده و در حل مسائل و مشکلات مردم، محلات و جامعه نقش مستقیم داشته است و امروز نیز فعال شدن ظرفیت مساجد و ارتباط آنها با جوانان و نخبگان محلات می‌تواند بخشی از مسائل اجتماعی را حل و فصل کند.
وی با اشاره به جایگاه مسجد در زندگی مردم اظهار کرد: مردم از گذشته با مسجد محله، کوچه و شهر خود عجین بوده‌اند و مسجد همواره یکی از پایگاه‌های اصلی ارتباط و تعامل اجتماعی به شمار می‌رفته است. به همین دلیل، اگر بخواهیم مسائل محلات را حل کنیم، یکی از مسیرهای مهم، توجه به ظرفیت مسجد و فعال کردن این ظرفیت در ارتباط با مردم، به‌ویژه جوانان و نخبگان محلی است.
معاون ساماندهی و شبکه‌سازی ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد با بیان اینکه کارکردهای مسجد از گذشته منحصر به کارکرد عبادی نبوده است، افزود: مسجد در مقاطع مختلف تاریخی نقش خود را به خوبی ایفا کرده و می‌توان گفت آنچه امروز از آن با عنوان شبکه‌سازی یاد می‌کنیم، در گذشته نیز در قالب فعالیت‌های مسجد و مسجدی‌ها وجود داشته است.
وی ادامه داد: مسجدی‌ها در مقاطع مختلف تلاش کرده‌اند ابتدا وظیفه خود و سپس چالش‌های پیرامونشان را به خوبی بشناسند و برای عبور از این چالش‌ها تدبیر کنند. یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های بچه‌های مسجد این است که برای مواجهه با مسائل محله منتظر دستورالعمل یا ابلاغ نمی‌مانند؛ بلکه وقتی مشکلی را می‌بینند، در کوتاه‌ترین زمان ممکن برای حل آن اقدام می‌کنند.
طاهریان گفت: این مشکل ممکن است مربوط به یک نفر یا تعداد زیادی از اهالی محله باشد. از گذشته مسجد محل گره‌گشایی از کار نیازمندان، افراد در راه‌مانده و کسانی بوده که با مشکلی مواجه شده‌اند و این رویکرد در حوادث و بحران‌های مختلف نیز ادامه داشته است.
مسجد؛ پایگاه اجتماعی در بحران‌ها
وی با اشاره به نقش مساجد در حوادث سال‌های اخیر اظهار کرد: در حوادثی مانند سیل و زلزله، مردم شاهد حضور فعال بچه‌های مسجد در خط مقدم امدادرسانی بوده‌اند. در دوران شیوع کرونا نیز مسجدی‌ها احساس کردند وظیفه دارند در کنار مدافعان سلامت قرار بگیرند و به صورت داوطلبانه برای کمک به بیماران و کادر درمان اقدام کردند.
معاون ساماندهی و شبکه‌سازی ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد افزود: در آن دوران، در شرایطی که حتی برخی از نزدیکان بیماران کرونایی به دلیل رعایت پروتکل‌های بهداشتی امکان حضور در کنار آنها را نداشتند، بچه‌های مسجد با افتخار و به صورت داوطلبانه اقدام به تهیه ماسک، آماده‌سازی آب‌هویج و دیگر اقلام مورد نیاز و رساندن آنها به بیماران می‌کردند.
طاهریان با اشاره به تداوم این حضور در حوادث مختلف گفت: در اتفاقاتی مانند سیل و زلزله نیز بارها شاهد بودیم که بچه‌های مسجد در خط مقدم حضور داشتند؛ امکانات مورد نیاز را نیز خودشان فراهم می‌کردند و برای کمک به مردم وارد میدان می‌شدند.
وی ادامه داد: در جنگ اخیر نیز شاهد حضور مسجدی‌ها بودیم و این حضور همچنان در قالب اجتماعات شبانه ادامه دارد؛ چراکه مسجدی‌ها وظیفه خود را در قبال جامعه به خوبی تشخیص می‌دهند و این مسئله ریشه‌ای تاریخی دارد.
تشکیل قرارگاه ملی مسجد برای هماهنگی ظرفیت‌های دستگاه‌ها
طاهریان در ادامه با اشاره به شکل‌گیری قرارگاه ملی مسجد اظهار کرد: یکی از پرسش‌های همیشگی رسانه‌ها این بود که دستگاه‌ها و نهادهای مختلفی در حوزه مسجد فعالیت می‌کنند، اما آیا این مجموعه‌ها با یکدیگر هماهنگ هستند یا این فعالیت‌ها به نوعی موازی‌کاری منجر می‌شود؟
وی افزود: به لطف خدا و با پیگیری متولیان امر مسجد، از سال ۱۴۰۳ قرارگاهی با عنوان «قرارگاه ملی مسجد» شکل گرفت که دارای شش رکن است و برای هر یک از این ارکان، وظایف مشخصی در نظر گرفته شده است.
معاون ساماندهی و شبکه‌سازی ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد گفت: رکن راهبری قرارگاه ملی مسجد بر عهده شورای سیاستگذاری ائمه جمعه است و شبکه امامت از طریق ائمه جمعه در نقاط مختلف کشور امتداد دارد. مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه نیز یکی دیگر از ارکان این قرارگاه است و موضوع تأمین امام و امام جماعت را دنبال می‌کند.
وی ادامه داد: سازمان تبلیغات اسلامی نیز در این قرارگاه مسئولیت توانمندسازی و آموزش را بر عهده دارد. سازمان اوقاف و امور خیریه در حوزه پشتیبانی و سخت‌افزار مسجد فعالیت می‌کند و سازمان بسیج نیز ساماندهی کنشگران مسجدی را دنبال می‌کند.
طاهریان افزود: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز دو مسئولیت در قرارگاه ملی مسجد دارد؛ یکی رکن رسانه قرارگاه و دیگری نمایندگی دولت. به این معنا که موضوعات مرتبط با دولت از طریق این مجموعه پیگیری می‌شود.
وی تأکید کرد: این تقسیم وظایف به معنای جدا بودن مأموریت دستگاه‌ها نیست، بلکه هر یک از این مجموعه‌ها وظایف ذاتی خود را بر اساس ضوابط و اساسنامه‌هایشان دنبال می‌کنند و در قرارگاه ملی مسجد نیز بر سر تقسیم وظایف و همکاری مشترک در حوزه مسجد به اشتراک نظر رسیده‌اند.
۲۸ هزار کانون فرهنگی هنری در جوار مساجد
معاون ساماندهی و شبکه‌سازی ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد با اشاره به ظرفیت این ستاد اظهار کرد: ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد بیش از ۲۸ هزار کانون در جوار مساجد دارد که در حوزه‌های مختلف فرهنگی و اجتماعی فعالیت می‌کنند.
وی گفت: مأموریت اصلی ما در حوزه فرهنگ و هنر مسجد تعریف شده است و در نسبت با قرارگاه ملی مسجد نیز به عنوان رکن رسانه فعالیت می‌کنیم. بر همین اساس، یکی از برنامه‌های اصلی ما شناسایی و تربیت ظرفیت‌های رسانه‌ای مساجد است.
طاهریان با قدردانی از همکاری سازمان صداوسیما افزود: از سال گذشته با کمک قرارگاه ملی مسجد، دوره‌های آموزشی و توانمندسازی برای افرادی که در حوزه رسانه استعداد یا توانایی دارند برگزار کرده‌ایم. سازمان صداوسیما نیز در این زمینه همکاری بسیار خوبی با ما داشته است.
وی ادامه داد: در قالب همکاری با قرارگاه‌های مواسات سازمان صداوسیما و قرارگاه‌های ۱۳گانه این سازمان، از جمله قرارگاه شبکه تهران و قرارگاه ایثار و شهادت، ارتباط خوبی میان ظرفیت‌های رسانه‌ای صداوسیما و فعالان مسجدی شکل گرفته است.
شناسایی ظرفیت‌های تخصصی مساجد
طاهریان با اشاره به سامانه «بچه‌های مسجد» گفت: فعالان مسجدی در این سامانه ظرفیت‌های خود را اعلام کرده‌اند. برای مثال، یک مسجد اعلام کرده است که در حوزه ایثار و شهادت فعالیت دارد، مسجد دیگری در حوزه خدمات اجتماعی و کمک به نیازمندان فعال است و مسجدی دیگر ظرفیت خود را در حوزه اقتصاد مقاومتی و پیشرفت معرفی کرده است.
وی افزود: این ظرفیت‌ها به تدریج با شبکه‌های تخصصی که در سازمان صداوسیما پیش‌بینی شده، مرتبط می‌شوند. این فرایند همچنان ادامه دارد و امیدواریم بتوانیم ظرفیت‌های مساجد را بیش از گذشته به جامعه معرفی کنیم.
معاون ساماندهی و شبکه‌سازی ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد تأکید کرد: آنچه امروز در کف مساجد اتفاق می‌افتد، هنوز به طور کامل عرضه نشده و نتوانسته‌ایم از همه ظرفیت‌های مساجد به نحو احسن استفاده کنیم. در این زمینه، رسانه می‌تواند نقش مهمی داشته باشد.
وی گفت: نخبگان نیز می‌توانند در این فرایند نقش مؤثر و اثرگذاری داشته باشند؛ چراکه مسجد می‌تواند به عنوان حلقه اتصال میان نخبگان و مردم، ظرفیت‌های فکری و تخصصی آنان را برای حل مسائل محلات، کوچه‌ها و خیابان‌های شهر به میدان بیاورد.
نخبه محلی چه کسی است؟
طاهریان در پاسخ به پرسشی درباره نحوه حضور نخبگان در مساجد و اینکه چه افرادی در تعریف «نخبه» قرار می‌گیرند، اظهار کرد: یکی از اقداماتی که در ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد دنبال کرده‌ایم، تقویت ارتباط مسجد با تمامی اقشار محله است.
وی با اشاره به تأکید رهبر معظم انقلاب بر ارتباط مسجد با اقشار مختلف جامعه گفت: در پیامی که حضرت آقا در سال ۱۳۸۹ در اجلاس سراسری نماز در بیرجند صادر کردند، بر این نکته تأکید شد که مسجد باید با تمامی اقشار محله ارتباط داشته باشد؛ از شخصیت‌های علمی گرفته تا افرادی که در عرصه‌های ورزشی و علمی افتخارآفرینی می‌کنند.
معاون ساماندهی و شبکه‌سازی ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد افزود: حتی در این پیام بر ضرورت ارتباط مسجد با نوزادی که تازه متولد شده نیز تأکید شده است. در گذشته نیز یکی از کارهای بچه‌های مسجد این بود که وقتی مطلع می‌شدند خانواده‌ای صاحب فرزند شده است، با تهیه هدیه‌ای معنوی و مادی، این اتفاق را به خانواده تبریک می‌گفتند و پیوند مسجد با خانواده را تقویت می‌کردند.
وی ادامه داد: در ساختار کانون‌های فرهنگی هنری مساجد، امام جماعت به عنوان محور مسجد و کانون فرهنگی هنری حضور دارد و مدیر کانون و فرمانده پایگاه بسیج نیز از دیگر ارکان هستند. در کنار این افراد، دو شخصیت فرهنگی ذی‌صلاح از محله نیز به عنوان ارکان کانون در نظر گرفته شده‌اند تا ظرفیت‌های محلی بیش از گذشته وارد فعالیت‌های مسجد شوند.
شناسایی ایده‌های نخبگان برای حل مسائل محلات
طاهریان یکی دیگر از مسیرهای شناسایی نخبگان را برگزاری رویدادهای مختلف در طول سال عنوان کرد و گفت: این رویدادها فضایی را فراهم می‌کنند تا نخبگان ایده‌های خود را برای حل مسائل محله مطرح کنند.
وی افزود: در سامانه «بچه‌های مسجد» طی ۱۰ سال گذشته نزدیک به ۱۰۰ هزار ایده دریافت کرده‌ایم که بخش قابل توجهی از آنها از سوی نخبگان محلی ارائه شده است.
معاون ساماندهی و شبکه‌سازی ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد گفت: در سال‌های گذشته، ایده‌های برتر پس از داوری مورد حمایت قرار می‌گرفتند تا امکان اجرای آنها در سطح محله فراهم شود. یکی از رویدادهای اخیر نیز با عنوان «رویداد حل مسئله» برگزار شد که در آن تعدادی از نخبگان مسجدی از سراسر کشور حضور داشتند.
وی افزود: در این رویداد، افرادی از میان دانشگاهیان و حوزویان، اعم از آقایان و بانوان، مسائل مرتبط با محله خود را شناسایی کرده و برای آنها راهکار ارائه داده بودند. برخی از این طرح‌ها پیش از رویداد اجرا شده و نتایج آنها نیز ارائه شده بود و برخی دیگر نیازمند حمایت برای مرحله اجرا بودند.
کتاب، رسانه و هنر؛ سه محور اصلی فعالیت کانون‌های مساجد
طاهریان با اشاره به مأموریت‌های اصلی ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد اظهار کرد: ما در سطح محلات سه حوزه اصلی را دنبال می‌کنیم که شامل کتاب، رسانه و هنر است.
وی گفت: در سامانه «بچه‌های مسجد» نزدیک به ۱۲ هزار کتابخانه به ثبت رسیده است. در حوزه هنر نیز بیش از ۱۲ هزار گروه هنری در مجموعه ما ثبت شده‌اند که بخشی از آنها گروه‌های سرود، بخشی گروه‌های نمایش و بخشی نیز گروه‌های فیلم‌سازی هستند.
معاون ساماندهی و شبکه‌سازی ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد درباره نحوه شناسایی این استعدادها افزود: همه این افراد لزوماً از ابتدا ارتباط مستمر با مسجد نداشته‌اند. بخشی از استعدادها از طریق ارتباط با مدارس نزدیک مسجد و بخشی نیز از طریق فراخوان‌های داخلی محله شناسایی شده‌اند.
وی ادامه داد: افرادی که در حوزه‌های هنری دارای ایده، تجربه یا استعداد هستند، در همین فرایند شناسایی و جذب می‌شوند و ما آنها را در سطح محله به عنوان ظرفیت‌های نخبه و اثرگذار مورد توجه قرار می‌دهیم.
طاهریان در پایان تأکید کرد: تلاش ستاد هماهنگی کانون‌های فرهنگی هنری مساجد این است که سه محور کتاب، رسانه و هنر را به عنوان محورهای اصلی فعالیت خود تقویت کند و از ظرفیت جوانان، نخبگان و استعدادهای محلی برای حل مسائل مردم و محلات و همچنین معرفی ظرفیت‌های واقعی مساجد به جامعه استفاده شود.
انتهای پیام/
