نقد رفتار بدون تخریب شخصیت از اصول کرامت در تعامل با نوجوان است

به گزارش خبرگزاری حوزه از تهران، حجت الاسلام والمسلمین حمید محمدی در نشست «اصل کرامت در تعامل» از سلسله نشست‌های تبیینی راه‌های تعامل با نوجوانان و جوان در مسائل روز مبحث که به صورت حضوری و مجازی برگزار شد، به تبیین روش‌های اصلاح رفتار نادرست با حفظ شخصیت فرد پرداخت.

حجت الاسلام والمسلمین محمدی گفت: نوجوان و جوان، حتی هنگامی که اشتباه می‌کند یا با ما اختلاف نظر دارد، نباید موضوع تحقیر قرار گیرد.

وی افزود: در تربیت، گاهی از شدت نگرانی جملاتی به کار می‌بریم که کل شخصیت فرد را زیر سؤال می‌برد؛ اما اصل کرامت از ما می‌خواهد حتی در زمان ناراحتی، نسبت میان خطای فرد، ارزش انسانی او و امکان اصلاحش را درست ببینیم.

استاد حوزه بیان کرد: اصل کرامت یعنی در تمام مراحل تعامل، حرمت انسانی مخاطب را حفظ کنیم و او را به شناخت ارزش خود و رفتار متناسب با آن دعوت نماییم.

استاد حوزه و دانشگاه اظهار داشت: بر اساس آیه ۷۰ سوره اسراء («وَلَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ»)، تکریم به انسان به عنوان یک اصل نسبت داده شده است و نمی‌توان این ارزش انسانی را فقط به کسانی اختصاص داد که مطابق انتظار ما رفتار می‌کنند. احترام اولیه به انسان نباید به اطاعت او مشروط شود؛ چرا که اگر نوجوان تصور کند برای برخورداری از محبت باید مخالفت و سؤال خود را پنهان کند، آسیب جدی به تربیت او وارد می‌شود. در عین حال، کرامت با تأیید همه رفتارها تفاوت دارد؛ فرد محترم است، اما رفتار او می‌تواند نادرست و نیازمند اصلاح باشد.

وی اضافه کرد: آیات ۱۱ و ۱۲ سوره حجرات، یک سیر تدریجی از سقوط اخلاقی و تخریب شخصیت انسان‌ها را ترسیم می‌کند. این فرایند از «تمسخر» آغاز می‌شود، با «عیب‌جویی» و «لقب‌گذاری زشت» ادامه می‌یابد، سپس به «سوءظن» و «تجسس» در امور پنهان دیگران می‌انجامد و در نهایت به «غیبت» و تخریب آبروی اجتماعی فرد منتهی می‌شود. قرآن کریم با نهی از این شش رفتار، به ما می‌آموزد که یک شوخی تحقیرآمیز ساده می‌تواند زمینه‌ساز گناهان عمیق‌تر و آسیب‌های جبران‌ناپذیر اجتماعی شود.

مؤسس مدرسه علمیه تخصصی رفیعة المصطفی افزود: در روایتی از امیرالمؤمنین علیه‌السلام آمده است: «مَنْ کَرَّمَتْ عَلَیْهِ نَفْسُهُ هَانَتْ عَلَیْهِ شَهَوَاتُهُ»؛ کسی که نفس خویش را گرامی بدارد، خواهش‌های نفسانی در نظرش کم‌ارزش می‌شود. این روایت به ما نشان می‌دهد که در تربیت، به جای تکیه صرف بر ترس از مجازات، باید قدرت انتخاب و ارزش خود فرد را به او یادآوری کنیم و از او بخواهیم انتخابش را ارزیابی کند. این رویکرد، نوجوان را به سمت مسئولیت‌پذیری سوق می‌دهد.

وی بیان کرد: اصل کرامت دارای حدود مشخصی است؛ این اصل به معنای تأیید همه خواسته‌ها، حذف پیامدهای رفتار، ستایش بی‌پایه یا مصونیت از نقد نیست. نقد دقیق و مستدل با رعایت احترام امکان‌پذیر است. همچنین اگر نوجوان به مربی بی‌احترامی کرد، باید حق طرح اعتراض حفظ شود، اما مرز رفتاری روشن گردد و توهین پذیرفته نشود. اگر ما نیز در تذکر خود اشتباه کردیم و فرد را تحقیر نمودیم، باید از روش خود عذرخواهی کنیم؛ چرا که عذرخواهی درباره روش، لزوماً به معنای پس گرفتن نقد نیست و این خود نمونه‌ای عملی از تربیت کریمانه است.

استاد حوزه و دانشگاه در پایان با ارائه سه پرسش کلیدی برای ارزیابی هر تذکر تربیتی یادآور شد: آیا رفتار مشخص را نقد کردم یا تمام شخصیت فرد را؟ آیا سخن من راهی برای جبران نشان داد؟ و آیا پس از این گفت‌وگو، مخاطب هنوز می‌تواند برای اصلاح و کمک گرفتن به من مراجعه کند؟.

در پایان جلسه مقرر شد طلاب و اساتید حاضر در این نشست، تمرین تحلیلی بازنویسی جملات تحقیرآمیز به جملات نقدکننده رفتار را در تعاملات تربیتی خود به کار گیرند.

انتهای پیام