گسترش مفهوم «امر به معروف» به عرصه‌های حکمرانی و مطالبه عدالت اجتماعی ضروری است
به گزارش خبرگزاری حوزه از یاسوج، حجت‌الاسلام والمسلمین محمدحسین طاهری آکردی، سرپرست ستاد امر به معروف و نهی از منکر کشور، در جلسه با رؤسا و اساتید دانشگاه‌های استان کهگیلویه بویراحمد با تأکید بر اینکه امر به معروف در منطق دینی جایگاهی فراتر از تذکرهای فردی و موضوع حجاب دارد، گفت: یکی از مشکلات امروز کشور این است که امر به معروف و نهی از منکر در معنای واقعی آن ترک شده است.
وی با اشاره به دیدگاه امام خمینی(ره) درباره جایگاه امر به معروف و نهی از منکر اظهار کرد: در تفسیری که از آموزه‌های دینی ارائه شده، همه واجبات در یک طرف قرار می‌گیرند و امر به معروف و نهی از منکر در طرف دیگر؛ چراکه قوام بسیاری از واجبات به این فریضه وابسته است.
سرپرست ستاد امر به معروف و نهی از منکر کشور با بیان اینکه مفهوم امر به معروف در آموزه‌های اهل بیت(ع) با آنچه امروز در جامعه شناخته می‌شود تفاوت دارد، افزود: اگر امر به معروف قرار است چنین جایگاهی داشته باشد، نباید آن را صرفاً در کنار نماز و به عنوان یکی از اصول عملی محدود کنیم.
حجت‌الاسلام والمسلمین طاهری آکردی ادامه داد: به ماجرای قیام امام حسین(ع) توجه کنید؛ جامعه‌ای که امام حسین(ع) در آن زندگی می‌کرد، جامعه‌ای نبود که مردم آن نماز نمی‌خواندند یا روزه نمی‌گرفتند. با این حال، امام حسین(ع) می‌فرماید برای امر به معروف و اصلاح امت جدم قیام می‌کنم.
وی تصریح کرد: اگر قرار بود امر به معروف فقط به نماز، روزه، حج، زکات، نماز جمعه و حجاب محدود شود، بسیاری از این موارد در جامعه آن زمان نیز وجود داشت؛ بنابراین سؤال اصلی این است که امام حسین(ع) دقیقاً چه چیزی را می‌خواست اصلاح کند؟
حجت‌الاسلام والمسلمین طاهری آکردی با اشاره به اینکه مسئله اصلی در نگاه امام حسین(ع)، حکمرانی و عدالت بود، گفت: ممکن است مردم نماز بخوانند، روزه بگیرند و حجاب داشته باشند، اما اگر جامعه تحت ولایت غیرخدا و حاکمیت طاغوت قرار گیرد، همین ظواهر دینی نیز نمی‌تواند مسئله اصلی را حل کند.
وی افزود: خداوند عالم را بر اساس قاعده‌ای خلق کرده که نماینده خدا باید حکم خدا را پیاده کند و این همان مسئله امامت است. بنابراین وقتی از امر به معروف سخن می‌گوییم، باید نقطه کلیدی آن را در حکمرانی و اصلاح مناسبات اجتماعی ببینیم.
سرپرست ستاد امر به معروف و نهی از منکر کشور با اشاره به سیره امیرالمؤمنین(ع) در حکومت‌داری اظهار کرد: حضرت علی(ع) نگفت اگر حاکم شدم همه را نمازخوان، روزه‌گیر و حافظ قرآن می‌کنم؛ بلکه یکی از محورهای اصلی حکمرانی ایشان صیانت از بیت‌المال و اجرای عدالت بود.
وی ادامه داد: حضرت علی(ع) درباره بیت‌المال آن‌قدر حساس بود که فرمود اگر آن را کابین زنان خود کرده باشید، آن را پس می‌گیرم؛ این یعنی عدالت، صیانت از حقوق مردم و مراقبت از بیت‌المال، از ارکان جدی حکمرانی است.
حجت‌الاسلام والمسلمین طاهری آکردی با بیان اینکه بی‌تفاوتی در برابر منکر نیز می‌تواند مصداق ترک مسئولیت باشد، گفت: اگر فردی در محیطی قرار بگیرد و ببیند اسراف یا تضییع حقی در حال وقوع است و در حوزه تخصص او نیز قرار دارد، اما سکوت کند، نمی‌تواند بگوید من هیچ نقشی نداشته‌ام؛ همین بی‌تفاوتی محل سؤال است.
وی با ذکر مثالی از مصرف انرژی خاطرنشان کرد: وقتی می‌توان با یک لامپ کمتر، انرژی کمتری مصرف کرد، باید به فرزندانمان یاد بدهیم چراغ اضافه را خاموش کنند؛ نه فقط به این دلیل که برق گران است، بلکه چون اسراف است. تفاوت این دو نگاه در همین‌جاست.
سرپرست ستاد امر به معروف و نهی از منکر کشور تأکید کرد: در مسجد و سازمان دولتی نیز باید به همین نگاه توجه کرد. در یک سازمان دولتی، معروف صرفاً این نیست که نماز جماعت خوبی برگزار شود؛ معروف این است که وظیفه قانونی که بر عهده آن دستگاه گذاشته شده، به‌درستی انجام شود.
وی افزود: تکریم ارباب‌رجوع، انجام صحیح وظایف قانونی، جلوگیری از اسراف و صیانت از بیت‌المال، همگی در چارچوب امر به معروف و مسئولیت اجتماعی معنا پیدا می‌کنند و این همان نگاهی است که باید در حکمرانی مورد توجه قرار گیرد.
حجت‌الاسلام والمسلمین طاهری آکردی با تأکید بر ضرورت توجه به مفهوم کنشگری اجتماعی گفت: وقتی از امر به معروف و کنشگری اجتماعی صحبت می‌کنیم، موضوع فقط یک مسئله شرعی نیست؛ حتی از منظر عقلی نیز می‌توان بر ضرورت جلوگیری از اسراف، مراقبت از اموال عمومی و انجام درست مسئولیت‌ها تأکید کرد.
وی خاطرنشان کرد: در بحث حکمرانی باید این نگاه را جدی بگیریم؛ چراکه امر به معروف اگر از سطح تذکرهای فردی فراتر نرود، بخش مهمی از فلسفه این فریضه در جامعه مغفول خواهد ماند.
امر به معروف در حکمرانی یعنی مطالبه عدالت و صیانت از بیت‌المال
سرپرست ستاد امر به معروف و نهی از منکر کشور، با تأکید بر اینکه امر به معروف در حوزه حکمرانی باید به مسائل کلان جامعه تسری پیدا کند، گفت: وقتی از امر به معروف سخن می‌گوییم، باید درباره عدالت در توزیع ثروت، عملکرد نظام آموزشی و بهداشتی و درمانی، مسائل فرهنگی و نحوه هزینه‌کرد بودجه‌های عمومی نیز مطالبه‌گری کنیم.
وی اظهار کرد: وقتی بحث معروف در حکمرانی مطرح می‌شود، موضوع با امر به معروف فردی تفاوت دارد و باید عملکرد نهادها و دستگاه‌هایی که مسئولیت مستقیم در قبال مردم دارند نیز مورد توجه و نظارت اجتماعی قرار گیرد.
سرپرست ستاد امر به معروف و نهی از منکر کشور با انتقاد از تغییر معنای امر به معروف و نهی از منکر در جامعه افزود: گاهی فرد مرتکب یک تخلف قانونی می‌شود و حتی به آن افتخار می‌کند؛ برای مثال می‌گوید پروژه‌ای بزرگ را با رابطه یا رشوه به دست آورده و این را زرنگی خود می‌داند، در حالی که چنین رفتاری مصداق روشن منکر است.
حجت‌الاسلام والمسلمین طاهری آکردی ادامه داد: مسئله از منکرهای به ظاهر جزئی اجتماعی آغاز می‌شود و می‌تواند در حوزه‌های سیاسی و مدیریتی نیز نمود پیدا کند. راهکار اسلام برای مدیریت این مسئله، نظارت عمومی و کنترل متقابل در جامعه است.
وی با اشاره به نامه ۵۳ نهج‌البلاغه و فرمان امیرالمؤمنین(ع) به مالک اشتر گفت: در این نامه، حضرت درباره نحوه رفتار با قاضی، فرماندار و مسئولان سخن می‌گوید و در کنار آن، بر شنیدن سخن مردم تأکید دارد تا خواص اطراف حاکم مانع شنیدن صدای توده مردم نشوند.
سرپرست ستاد امر به معروف و نهی از منکر کشور تصریح کرد: این همان نظارتی است که در امر به معروف دنبال می‌کنیم؛ مردم باید بتوانند نسبت به عملکرد مسئولان مطالبه‌گری کنند و مسئولان نیز باید در معرض نظارت و نقد اجتماعی باشند.
وی افزود: گاهی برخی گزارش‌هایی که به مدیران ارائه می‌شود، دقیق نیست و حتی ممکن است گزارش‌ها مدیریت‌شده باشد؛ بنابراین یکی از وظایف مهم مدیر این است که مسائل را از نزدیک ببیند و صرفاً به گزارش اطرافیان اکتفا نکند.
حجت‌الاسلام والمسلمین طاهری آکردی گفت: از زمانی که مسئولیت ستاد را بر عهده گرفتم، تلاش کردم نگاه به امر به معروف را از موضوعات محدود و فردی به سمت حکمرانی و مسائل اجتماعی سوق دهم. بر همین اساس نیز تأکید کرده‌ایم در دستگاه‌ها هیئت‌های اندیشه‌ورز شکل بگیرد.
وی با بیان اینکه امر به معروف متعلق به جریان، حزب یا گروه خاصی نیست، اظهار کرد: امر به معروف یک مسئله اجتماعی و عمومی است و همه جامعه در برابر آن مسئولیت دارند؛ این موضوع متعلق به یک قشر، حزب یا گروه خاص نیست.
سرپرست ستاد امر به معروف و نهی از منکر کشور ادامه داد: ممکن است مردم در مسائل سیاسی و اجتماعی با یکدیگر اختلاف سلیقه داشته باشند؛ ممکن است فردی در یک دوره به یک دولت رأی بدهد و فرد دیگری در دوره بعد انتخاب متفاوتی داشته باشد، اما همه ما در نهایت در یک کشتی زندگی می‌کنیم و باید این کشتی را با حفظ سلایق مختلف از طوفان‌ها عبور دهیم.
حجت‌الاسلام والمسلمین طاهری آکردی با تأکید بر نقش نخبگان در این مسیر گفت: مدل حکمرانی باید به گونه‌ای باشد که با حفظ تفاوت دیدگاه‌ها، کشور را به مقصد برساند و در این مسیر نقش نخبگان و اندیشه‌ورزان بسیار مهم است.
وی با اشاره به ضرورت استفاده از ظرفیت نخبگان برای حل مسائل کشور افزود: باید از نخبگان خواست درباره مسائل کشور نظر بدهند. معتقدم مسئله کشور صرفاً کمبود پول نیست، بلکه بخش مهمی از مشکل به نحوه استفاده و مدیریت منابع بازمی‌گردد.
سرپرست ستاد امر به معروف و نهی از منکر کشور با اشاره به ظرفیت‌های اقتصادی کشور گفت: کشور هم منابع طبیعی دارد، هم امکان تولید و هم ظرفیت دریافت مالیات؛ بنابراین باید درباره نحوه استفاده از این ظرفیت‌ها و اینکه منابع کشور چگونه هزینه می‌شود، مطالبه‌گری کرد.
وی ادامه داد: سه شیوه اصلی برای اداره اقتصادی کشورها وجود دارد؛ استفاده از درآمدهای مالیاتی، منابع طبیعی و تولید. وقتی تولید افزایش پیدا کند، اشتغال و ارزش افزوده نیز ایجاد می‌شود و اقتصاد وارد چرخه مطلوب‌تری خواهد شد.
حجت‌الاسلام والمسلمین طاهری آکردی با انتقاد از برخی نحوه‌های هزینه‌کرد منابع عمومی، به هزینه‌های حوزه ورزش حرفه‌ای اشاره کرد و گفت: در شرایطی که بسیاری از دانشگاه‌ها برای اجرای طرح‌های علمی و حمایت از ایده‌های دانشجویان با محدودیت منابع مواجه هستند، باید درباره نحوه هزینه‌کرد منابع در برخی حوزه‌ها سؤال کرد.
وی افزود: وقتی در یک استان برخوردار از ظرفیت‌های معدنی، منابع مسئولیت اجتماعی صنایع صرف برخی امور می‌شود، باید پرسید اولویت هزینه‌کرد این منابع چیست و آیا این پول نمی‌تواند برای توسعه زیرساخت‌های ورزشی، آموزشی، علمی و اجتماعی منطقه نیز مورد استفاده قرار گیرد؟
سرپرست ستاد امر به معروف و نهی از منکر کشور خاطرنشان کرد: اگر باشگاه‌های ورزشی نه زمین تمرین مناسب دارند، نه آکادمی و نه تیم‌های پایه، اما بخش قابل توجهی از منابع صرف تیم اصلی می‌شود، این موضوع نیازمند بررسی و مطالبه‌گری است.
حجت‌الاسلام والمسلمین طاهری آکردی با اشاره به پرداخت‌های سنگین در فوتبال گفت: وقتی ارقام قابل توجهی برای قرارداد بازیکنان و مربیان هزینه می‌شود، باید پرسید این منابع از کجا آمده و چگونه هزینه می‌شود. این همان جایی است که امر به معروف در حوزه حکمرانی باید ورود کند.
وی تأکید کرد: مسئله این نیست که با ورزش یا فوتبال مخالف باشیم؛ مسئله این است که وقتی پای منابع عمومی و بیت‌المال در میان است، باید نسبت به نحوه هزینه‌کرد آن سؤال شود و نخبگان و جامعه نیز در این زمینه نقش مطالبه‌گر داشته باشند.
امر به معروف باید به گفتمان عمومی حکمرانی تبدیل شود
حجت‌الاسلام والمسلمین محمدحسین طاهری آکردی، با انتقاد از برخی نحوه‌های هزینه‌کرد منابع مسئولیت اجتماعی گفت: وقتی منابع عمومی در اختیار یک مجموعه قرار می‌گیرد، باید درباره نحوه هزینه‌کرد آن مطالبه‌گری شود و صرف رعایت قواعد اداری و محاسباتی برای اطمینان از درست بودن یک هزینه کافی نیست.
سرپرست ستاد امر به معروف و نهی از منکر کشور افزود: وقتی بازیکنی با رقم مشخصی خریداری می‌شود اما قرارداد با رقم بالاتری بسته می‌شود، اینجا باید پرسید چه اتفاقی برای منابع عمومی افتاده است؛ این همان مسئله‌ای است که امر به معروف در حوزه حکمرانی باید نسبت به آن حساس باشد.
حجت‌الاسلام والمسلمین طاهری آکردی با تأکید بر ضرورت تبدیل امر به معروف به یک گفتمان عمومی گفت: اگر امر به معروف در حوزه حکمرانی به گفتمان تبدیل نشود، مطالبه‌گری نیز شکل نمی‌گیرد؛ وقتی این موضوع گفتمان شود، نماینده مجلس، رئیس‌جمهور و اعضای شورای شهر نیز باید نسبت به مطالبات جامعه پاسخگو باشند.
وی ادامه داد: وقتی یک موضوع به گفتمان عمومی تبدیل نشود، ممکن است فردی درباره آن صحبت کند، اما سخنانش دیده نشود یا حتی تقطیع و تخریب شود.
وی تصریح کرد: این مسائل همان منکرهایی هستند که می‌توانند در جامعه رانت، تبعیض، بی‌عدالتی و فقر ایجاد کنند و به همین دلیل، امر به معروف در این حوزه‌ها باید جدی گرفته شود.
سرپرست ستاد امر به معروف و نهی از منکر کشور خطاب به دانشگاهیان و نخبگان گفت: انتظار ما این است که امر به معروف در فضای نخبگانی به گفتمان تبدیل شود و استاد دانشگاه نسبت به مسائل پیرامونی جامعه دغدغه داشته باشد.
وی با اشاره به مسئله مصرف آب اظهار کرد: اگر در جامعه آب وجود دارد، نباید به این معنا باشد که هر میزان بخواهیم مصرف کنیم. برای مثال، آیا درست است آب تصفیه‌شده را برای شست‌وشوی حیاط مصرف کنیم؟ این مسئله به فرهنگ و سبک زندگی مربوط می‌شود.
حجت‌الاسلام والمسلمین طاهری آکردی افزود: سبک زندگی ایرانی و اسلامی نیز باید در نحوه مصرف منابع و رفتارهای اجتماعی ما نمود داشته باشد. این موضوع صرفاً یک توصیه اخلاقی نیست، بلکه بخشی از فرهنگ عمومی جامعه است.
وی با اشاره به تغییر الگوهای مصرف در جامعه گفت: امروز بسیاری از رفتارهای روزمره ما تغییر کرده است؛ استفاده گسترده از ظروف یک‌بارمصرف یکی از نمونه‌های این تغییر سبک زندگی است. مسئله این نیست که استفاده از این وسایل را مطلقاً غلط بدانیم، بلکه باید نسبت به آثار فرهنگی، اقتصادی و زیست‌محیطی تغییر سبک زندگی حساس باشیم.
سرپرست ستاد امر به معروف و نهی از منکر کشور خاطرنشان کرد: از دانشگاهیان و نخبگان می‌خواهم در گفتمان‌سازی امر به معروف کمک کنند؛ این گفتمان باید حوزه‌های سیاست، اقتصاد، فرهنگ، اجتماع، هنر و ورزش را دربر بگیرد تا جامعه نسبت به پیرامون خود بی‌تفاوت نباشد.
وی با اشاره به ضرورت آموزش مسئولیت اجتماعی به دانشجویان گفت: باید به دانشجو یاد بدهیم نسبت به محیط زیست و سرمایه‌های طبیعی کشور حساس باشد. جنگل‌های زاگرس، بلوط‌ها و دیگر منابع طبیعی، میراث این سرزمین هستند و نباید اجازه دهیم از بین بروند.
حجت‌الاسلام والمسلمین طاهری آکردی افزود: اگر ذهن جامعه را نسبت به مسائل پیرامونی حساس کنیم، آثار آن را در رفتار اجتماعی خواهیم دید؛ همان‌طور که طرح «همیار پلیس» در گذشته توانست کودکان را نسبت به رعایت قوانین و مسائل ایمنی حساس کند.
وی با بیان اینکه دانشگاهیان می‌توانند در اصلاح ساختارهای حکمرانی نقش‌آفرین باشند، گفت: نخبگان باید نسبت به تصمیم‌های کلان کشور، از جمله نحوه تخصیص بودجه، حساس باشند و درباره عدالت در توزیع منابع مطالبه‌گری کنند.
سرپرست ستاد امر به معروف و نهی از منکر کشور با اشاره به سهم بودجه فرهنگی و شرکت‌های دولتی اظهار کرد: باید پرسید چرا در زمان بررسی بودجه، سهم حوزه‌های مختلف فرهنگی و اجتماعی تا این اندازه محدود است، اما بخش بزرگی از منابع در شرکت‌های دولتی، معادن و پالایشگاه‌ها متمرکز می‌شود.
وی ادامه داد: اگر قرار است عدالت در جامعه اجرا شود، باید نسبت به این تفاوت‌ها سؤال کرد. اینکه یک ورزشکار یا فوتبالیست رقم‌های بسیار بالا دریافت کند، در حالی که کارمند یا کارگر با درآمد بسیار پایین زندگی کند، موضوعی است که نخبگان و جامعه باید درباره آن گفتگو کنند.
حجت‌الاسلام والمسلمین طاهری آکردی تأکید کرد: منظور از این مطالبه‌گری مخالفت با ورزش، فوتبال یا یک حوزه خاص نیست؛ مسئله اصلی، حساس شدن جامعه نسبت به نحوه تخصیص و مصرف منابع و جلوگیری از بی‌عدالتی است.
وی در پایان گفت: انتظار ما از نخبگان، گفتمان‌سازی امر به معروف با نگاه حکمرانی است. هرکسی باید در حوزه مسئولیت خود نسبت به مسائل جامعه حساس باشد و به جای اینکه همه چیز را به دیگران واگذار کنیم، از خودمان شروع کنیم.
انتهای خبر/
