پیادهروی اربعین؛ تجلی همبستگی تمدنی در دنیای اسلام
به گزارش خبرگزاری حوزه، اربعین امسال را فراتر از بُعد مذهبی میبایست در امتداد تجربهای از همدلی، مشارکت مردمی و انسجام ایمانی دانست که به خصوص نشان داد سرمایه اجتماعی شیعه به برکت نام و یاد حضرت اباعبدالله الحسین(ع) تا چه میزان است.
از سوی دیگر، مراسم تشییع رهبر شهید و مظلوم انقلاب آن هم با حضور بسیار گسترده مردم در شهرهای مختلف ایران و عراق، تجلی یکی از بزرگترین اجتماعات مردمی تاریخ بود؛ حضوری که میلیونها نفر را فارغ از تفاوتهای قومی، سنّی و جغرافیایی در کنار یکدیگر قرار داد و جلوهای از مشارکت داوطلبانه و احساس تعلق جمعی را به ثمر نشست
تداوم این قضیه در اربعین امسال حاکی از آن است که ما باید بیش از پیش در راستای تقویت و توسعه سرمایه اجتماعی شیعیان و محبان اهل بیت(ع) و فراتر از آن جامعه ایمانی و اسلامی کار کرده و از همه ظرفیت های هنری، رسانه ای، فرهنگی و اجتماعی به همین منظور بهره برداری نماییم.
بهترین فرصت برای تقویت پیوندهای اجتماعی
نکته ای که در صحبتهای محسن نصری، جامعهشناس و مدرس دانشگاه نیز مورد توجه قرار گرفت. وی در همین باره گفت: وقتی جامعه یک تجربه بزرگ عاطفی و جمعی همچون مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب را پشت سر میگذارد، بخشی از سرمایه اجتماعی آن تقویت میشود. در عین حال اربعین ۱۴۰۵ نخستین رویداد بزرگ پس از آن بهشمار میآید و طبیعی است بسیاری از مردم این دو تجربه را در امتداد یکدیگر ببینند، چرا که هر دو بر پایه حضور داوطلبانه مردم، احساس تعلق و مشارکت عمومی شکل گرفتهاند.
وی افزود: همین تجربه مشترک میتواند به استمرار اعتماد اجتماعی و تقویت پیوندهای میان مردم کمک کند؛ موضوعی که در آیینهایی مانند اربعین بیش از هر زمان دیگری قابل مشاهده است.
اربعین؛ پدیده اجتماعی تمام عیار
وی همچنین در ادامه با تأکید بر این نکته که نباید اربعین را صرفا یک آیین مذهبی برشمرد، گفت: از منظر علوم اجتماعی، اربعین یک پدیده اجتماعی تمامعیار است. میلیونها نفر بدون اجبار و بدون انتظار منفعت شخصی، در شبکهای گسترده از اعتماد، همکاری و کمک متقابل مشارکت میکنند.
نصری یادآور شد: همین خصیصه، اربعین را به یکی از مهمترین عرصههای بازتولید سرمایه اجتماعی و تقویت پیوندهای اجتماعی تبدیل کرده است. در شرایطی که جوامع امروز بیش از هر زمان دیگری با فردگرایی، کاهش تعاملات اجتماعی و گسستهای فرهنگی روبهرو هستند، تجربههایی همچون حضور در مراسم بسیار باشکوه و عظیم اربعین میتوانند احساس تعلق جمعی را تقویت و اعتماد عمومی را بازسازی کنند.
نمایش وحدت فراتر از مرزها
وی همچنین با بیان این که یکی از مهمترین ویژگیهای اربعین، کارکرد فراملی آن است، ابراز داشت: حضور میلیونها زائر از کشورهای مختلف، همکاری مردم عراق در میزبانی از زائران و مشارکت گروههای مردمی از ملیتهای گوناگون، این آیین را به یکی از بزرگترین جلوههای همبستگی فراملی در دنیای اسلام تبدیل نموده است.
این مدرس دانشگاه خاطرنشان کرد: واقعیت امر آن است که به کوری چشم دشمنان اهل بیت(ع)، اربعین از مرزهای جغرافیایی عبور کرده و به بستری برای شکلگیری شبکهای از ارتباطات انسانی میان ملتهای مختلف تبدیل شده است. همین ویژگی، آن را از بسیاری از اجتماعات مذهبی جهان متمایز میکند و به اربعین نقشی فراتر از یک مناسک دینی میبخشد؛ نقشی که میتواند به تقویت سرمایه فرهنگی، اجتماعی و همبستگی میان ملتهای منطقه کمککند.
حجت الاسلام سید محمود موسویحسب، نویسنده و پژوهشگر حوزوی نیز با بیان این که در میان همه زیارتهایی که شیعه برای اهلبیت (ع) در طول سال انجام میدهد، اربعین جایگاه منحصر به فردی دارد، ابراز داشت: فراتر از این که جمعیت بسیار گسترده ای در زیارت اربعین حاضر می شوند، توجه به این نکته ضروری است که اربعین صرفاً یک زیارت نیست، بلکه یک نقشه راه برای همه حق طلبان عالم است که می خواهند در مسیر سعادت و عاقبت بخیری دنیا و آخرت حرکت کنند.
اربعین؛ نقطه عطفی در انتشار حقیقت
وی همچنین افزود: از سوی دیگر باید توجه داشت اربعین، تنها یادآوری یک حادثه تاریخی نیست، بلکه فراتر از این مباحث، احیاگر یک جریان تاریخی است، به این معنا و مفهوم که عاشورا اگر نقطه انفجار حقیقت بود، اربعین نقطه عطف بسیار مهمی در راستای انتشار حقیقت است.
وی اضافه کرد: به همین خاطر است که ما به شدت معتقدیم که اگر امام سجاد(ع) و حضرت زینب کبری(س) پیام کربلا را از قتلگاه تا شام و مدینه رساندند، امروز میلیونها زائر همان مسیر را با پای خویش ادامه میدهند تا بگویند رسالت تبیین خطبه های امام سجاد(ع) و حضرت زینب(س) همچنان بردوش آنهاست و آنان در همین مسیر نورانی برای تبیین حقیقت گام برمی دارند.
بزرگترین مانور امت سازی در دنیای امروز
حجت الاسلام موسوی حسب همچنین در خاتمه گفت: از سوی دیگر باید دانست که اربعین تنها متعلق به شیعیان نیست، هر چند که به هرحال شیعه پرچمدار آن است، اما اربعین بزرگترین تمرین و مانور امتسازی در دنیای امروز است. تمرین خروج از مرزهای جغرافیا، نژاد، زبان و ملیت و شاید به همین دلیل است که هر سال، ملتهای بیشتری خود را به این رودخانه بزرگ انسان ساز میرسانند و لذا باید بر همین مبنا، اربعین حسینی را بزرگترین و مهمترین سرمایه تمدنی جهان اسلام توصیف کرد؛ سرمایهای که نه بر پایه زور و اجبار، بلکه بر پایه محبت و عشق بنا شده است.
گزارش از: سید محمدمهدی موسوی
